ભુંક્તે ફલાનિ ન ખલુ સ્વત એવ તૃપ્તઃ .
નિષ્કર્મશર્મમયમેતિ દશાન્તરં સઃ ..૨૩૨..
પ્રસ્પષ્ટં નાટયિત્વા પ્રલયનમખિલાજ્ઞાનસંચેતનાયાઃ
પૂર્ણં કૃત્વા સ્વભાવં સ્વરસપરિગતં જ્ઞાનસંચેતનાં સ્વાં
સાનન્દં નાટયન્તઃ પ્રશમરસમિતઃ સર્વકાલં પિબન્તુ ..૨૩૩..
યોગ્ય હી હૈ; ક્યોંકિ ઇસી ભાવનાસે કેવલી હુઆ જાતા હૈ. કેવલજ્ઞાન ઉત્પન્ન કરનેકા પરમાર્થ ઉપાય યહી હૈ. બાહ્ય વ્યવહારચારિત્ર ઇસીકા સાધનરૂપ હૈ; ઔર ઇસકે બિના વ્યવહારચારિત્ર શુભકર્મકો બાઁધતા હૈ, વહ મોક્ષકા ઉપાય નહીં હૈ.૨૩૧. અબ, પુનઃ કાવ્ય કહતે હૈં : –
શ્લોકાર્થ : — [પૂર્વ-ભાવ-કૃત-કર્મ-વિષદ્રુમાણાં ફલાનિ યઃ ન ભુઙ્ક્તે ] પહલે અજ્ઞાનભાવસે ઉપાર્જિત કર્મરૂપી વિષવૃક્ષોંકે ફલકો જો પુરુષ (ઉસકા સ્વામી હોકર) નહીં ભોગતા ઔર [ખલુ સ્વતઃ એવ તૃપ્તઃ ] વાસ્તવમેં અપનેસે હી ( – આત્મસ્વરૂપસે હી) તૃપ્ત હૈ, [સઃ આપાત- કાલ-રમણીયમ્ ઉદર્ક-રમ્યમ્ નિષ્કર્મ-શર્મમયમ્ દશાન્તરમ્ એતિ ] વહ પુરુષ, જો વર્તમાનકાલમેં રમણીય હૈ ઔર ભવિષ્યકાલમેં ભી જિસકા ફલ રમણીય હૈ ઐસે નિષ્કર્મ – સુખમય દશાંતરકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ (અર્થાત્ જો પહલે સંસાર અવસ્થામેં કભી નહીં હુઈ થી, ઐસી ભિન્ન પ્રકારકી કર્મ રહિત સ્વાધીન સુખમયદશાકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ).
ભાવાર્થ : — જ્ઞાનચેતનાકી ભાવનાકા ફલ યહ હૈ. ઉસ ભાવનાસે જીવ અત્યન્ત તૃપ્ત રહતા હૈ — અન્ય તૃષ્ણા નહીં રહતી, ઔર ભવિષ્યમેં કેવલજ્ઞાન ઉત્પન્ન કરકે સમસ્ત કર્મોંસે રહિત મોક્ષ- અવસ્થાકો પ્રાપ્ત હોતા હૈ.૨૩૨.
‘પૂર્વોક્ત રીતિસે કર્મચેતના ઔર કર્મફલચેતનાકે ત્યાગકી ભાવના કરકે અજ્ઞાનચેતનાકે પ્રલયકો પ્રગટતયા નચાકર, અપને સ્વભાવકો પૂર્ણ કરકે, જ્ઞાનચેતનાકો નચાતે હુએ જ્ઞાનીજન સદાકાલ આનન્દરૂપ રહો’ — ઇસ ઉપદેશકા દર્શક કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [અવિરતં કર્મણઃ તત્ફલાત્ ચ વિરતિમ્ અત્યન્તં ભાવયિત્વા ] જ્ઞાનીજન,