જ્ઞાનમાત્રસ્ય સ્વસંવેદનસિદ્ધત્વાત્ઃ તેન પ્રસિદ્ધેન પ્રસાધ્યમાનસ્તદવિનાભૂતાનન્તધર્મસમુદયમૂર્તિરાત્મા . તતો જ્ઞાનમાત્રાચલિતનિખાતયા દ્રષ્ટયા ક્રમાક્રમપ્રવૃત્તં તદવિનાભૂતં અનન્તધર્મજાતં યદ્યાવલ્લક્ષ્યતે તત્તાવત્સમસ્તમેવૈકઃ ખલ્વાત્મા . એતદર્થમેવાત્રાસ્ય જ્ઞાનમાત્રતયા વ્યપદેશઃ .
નનુ ક્રમાક્રમપ્રવૃત્તાનન્તધર્મમયસ્યાત્મનઃ કથં જ્ઞાનમાત્રત્વમ્ ? પરસ્પરવ્યતિરિક્તાનન્તધર્મ- સમુદાયપરિણતૈકજ્ઞપ્તિમાત્રભાવરૂપેણ સ્વયમેવ ભવનાત્ . અત એવાસ્ય જ્ઞાનમાત્રૈકભાવાન્તઃ-
(ઉત્તર : — ) પ્રસિદ્ધત્વ ઔર ૧પ્રસાધ્યમાનત્વકે કારણ લક્ષણ ઔર લક્ષ્યકા વિભાગ કિયા ગયા હૈ. જ્ઞાન પ્રસિદ્ધ હૈ, ક્યોંકિ જ્ઞાનમાત્રકો સ્વસંવેદનસે સિદ્ધપના હૈ (અર્થાત્ જ્ઞાન સર્વ પ્રાણિયોંકો સ્વસંવેદનરૂપ અનુભવમેં આતા હૈ); વહ પ્રસિદ્ધ ઐસે જ્ઞાનકે દ્વારા પ્રસાધ્યમાન, તદ્-અવિનાભૂત ( – જ્ઞાનકે સાથ અવિનાભાવી સમ્બન્ધવાલા) અનન્ત ધર્મોંકા સમુદાયરૂપ મૂર્તિ આત્મા હૈ. (જ્ઞાન પ્રસિદ્ધ હૈ; ઔર જ્ઞાનકે સાથ જિનકા અવિનાભાવી સમ્બન્ધ હૈ ઐસે અનન્ત ધર્મોંકા સમુદાયસ્વરૂપ આત્મા ઉસ જ્ઞાનકે દ્વારા પ્રસાધ્યમાન હૈ.) ઇસલિયે જ્ઞાનમાત્રમેં અચલિતપનેસે સ્થાપિત દૃષ્ટિકે દ્વારા, ક્રમરૂપ ઔર અક્રમરૂપ પ્રવર્તમાન, તદ્-અવિનાભૂત ( – જ્ઞાનકે સાથ અવિનાભાવી સમ્બન્ધવાલા) અનન્તધર્મસમૂહ જો કુછ જિતના લક્ષિત હોતા હૈ, વહ સબ વાસ્તવમેં એક આત્મા હૈ.
ઇસી કારણસે યહાઁ આત્માકા જ્ઞાનમાત્રતાસે વ્યપદેશ હૈ.
(પ્રશ્ન : — ) જિસમેં ક્રમ ઔર અક્રમસે પ્રવર્તમાન અનન્ત ધર્મ હૈં ઐસે આત્માકે જ્ઞાનમાત્રતા કિસપ્રકાર હૈ ?
(ઉત્તર : — ) પરસ્પર ભિન્ન ઐસે અનન્ત ધર્મોંકે સમુદાયરૂપસે પરિણત એક જ્ઞપ્તિમાત્ર ભાવરૂપસે સ્વયં હી હૈ, ઇસલિયે (અર્થાત્ પરસ્પર ભિન્ન ઐસે અનન્ત ધર્મોંકે સમુદાયરૂપસે પરિણમિત જો એક જાનનક્રિયા હૈ, ઉસ જાનનક્રિયામાત્ર ભાવરૂપસે સ્વયં હી હૈ, ઇસલિયે) આત્માકે જ્ઞાનમાત્રતા હૈ. ઇસીલિયે ઉસકે જ્ઞાનમાત્ર એકભાવકી અન્તઃપાતિની ( – જ્ઞાનમાત્ર એક ભાવકે ભીતર આ જાનેવાલી – ) અનંત શક્તિયાઁ ઉછલતી હૈં. (આત્માકે જિતને ધર્મ હૈં ઉન સબકો, લક્ષણભેદસે ભેદ હોને પર ભી, પ્રદેશભેદ નહીં હૈ; આત્માકે એક પરિણામમેં સભી ધર્મોંકા પરિણમન રહતા હૈ. ઇસલિયે આત્માકે એક જ્ઞાનમાત્ર ભાવકે ભીતર અનન્ત શક્તિયાઁ રહતી હૈં. ઇસલિયે જ્ઞાનમાત્ર ભાવમેં — જ્ઞાનમાત્ર ભાવસ્વરૂપ આત્મામેં — અનન્ત શક્તિયાઁ ઉછલતી હૈં.) ઉનમેંસે કિતની હી શક્તિયાઁ નિમ્ન પ્રકાર હૈં —
આત્મદ્રવ્યકે કારણભૂત ઐસે ચૈતન્યમાત્ર ભાવકા ધારણ જિસકા લક્ષણ અર્થાત્ સ્વરૂપ હૈ ઐસી જીવત્વશક્તિ. (આત્મદ્રવ્યકે કારણભૂત ઐસે ચૈતન્યમાત્રભાવરૂપી ભાવપ્રાણકા ધારણ
૬૧૦
૧ પ્રસાધ્યમાન = પ્રસિદ્ધ કિ યા જાતા હો. (જ્ઞાન પ્રસિદ્ધ હૈ ઔર આત્મા પ્રસાધ્યમાન હૈ.)