નન્વનેકાન્તમયસ્યાપિ કિમર્થમત્રાત્મનો જ્ઞાનમાત્રતયા વ્યપદેશઃ ? લક્ષણપ્રસિદ્ધયા લક્ષ્યપ્રસિદ્ધયર્થમ્ . આત્મનો હિ જ્ઞાનં લક્ષણં, તદસાધારણગુણત્વાત્ . તેન જ્ઞાનપ્રસિદ્ધયા તલ્લક્ષ્યસ્યાત્મનઃ પ્રસિદ્ધિઃ .
નનુ કિમનયા લક્ષણપ્રસિદ્ધયા, લક્ષ્યમેવ પ્રસાધનીયમ્ . નાપ્રસિદ્ધલક્ષણસ્ય લક્ષ્યપ્રસિદ્ધિઃ, પ્રસિદ્ધલક્ષણસ્યૈવ તત્પ્રસિદ્ધેઃ .
નનુ કિં તલ્લક્ષ્યં યજ્જ્ઞાનપ્રસિદ્ધયા તતો ભિન્નં પ્રસિધ્યતિ ? ન જ્ઞાનાદ્ભિન્નં લક્ષ્યં, જ્ઞાનાત્મનોર્દ્રવ્યત્વેનાભેદાત્ .
તર્હિ કિં કૃતો લક્ષ્યલક્ષણવિભાગઃ ? પ્રસિદ્ધપ્રસાધ્યમાનત્વાત્ કૃતઃ . પ્રસિદ્ધં હિ જ્ઞાનં,
(યહાઁ આચાર્યદેવ અનેકાન્તકે સમ્બન્ધમેં વિશેષ ચર્ચા કરતે હૈં : — )
(પ્રશ્ન : — ) આત્મા અનેકાન્તમય હૈ ફિ ર ભી યહાઁ ઉસકા જ્ઞાનમાત્રતાસે ક્યોં વ્યપદેશ (કથન, નામ) કિયા જાતા હૈ ? (યદ્યપિ આત્મા અનન્ત ધર્મયુક્ત હૈ તથાપિ ઉસે જ્ઞાનરૂપસે ક્યોં કહા જાતા હૈ ? જ્ઞાનમાત્ર કહનેસે તો અન્ય ધર્મોંકા નિષેધ સમઝા જાતા હૈ.)
(ઉત્તર : — ) લક્ષણકી પ્રસિદ્ધિકે દ્વારા લક્ષ્યકી પ્રસિદ્ધિ કરનેકે લિયે આત્માકા જ્ઞાનમાત્રરૂપસે વ્યપદેશ કિયા જાતા હૈ. આત્માકા જ્ઞાન લક્ષણ હૈ, ક્યોંકિ જ્ઞાન આત્માકા અસાધારણ ગુણ હૈ ( – અન્ય દ્રવ્યોંમેં જ્ઞાનગુણ નહીં હૈ). ઇસલિયે જ્ઞાનકી પ્રસિદ્ધિકે દ્વારા ઉસકે લક્ષ્યકી — આત્માકી — પ્રસિદ્ધિ હોતી હૈ.
પ્રશ્ન : — ઇસ લક્ષણકી પ્રસિદ્ધિસે ક્યા પ્રયોજન હૈ ? માત્ર લક્ષ્ય હી પ્રસાધ્ય અર્થાત્ પ્રસિદ્ધિ કરને યોગ્ય હૈ. (ઇસલિયે લક્ષણકો પ્રસિદ્ધિ કિયે બિના માત્ર લક્ષ્યકો હી — આત્માકો હી — પ્રસિદ્ધ ક્યોં નહીં કરતે ?)
(ઉત્તર : — ) જિસે લક્ષણ અપ્રસિદ્ધ હો ઉસે (અર્થાત્ જો લક્ષણકો નહીં જાનતા ઐસે અજ્ઞાની જનકો) લક્ષ્યકી પ્રસિદ્ધિ નહીં હોતી. જિસે લક્ષણ પ્રસિદ્ધ હોતા હૈ ઉસીકો લક્ષ્યકી પ્રસિદ્ધિ હોતી હૈ. (ઇસલિયે અજ્ઞાનીકો પહલે લક્ષણ બતલાતે હૈં તબ વહ લક્ષ્યકો ગ્રહણ કર સકતા હૈ.)
(પ્રશ્ન : — ) ઐસા કૌનસા લક્ષ્ય હૈ કિ જો જ્ઞાનકી પ્રસિદ્ધિકે દ્વારા ઉસસે ( – જ્ઞાનસે) ભિન્ન પ્રસિદ્ધ હોતા હૈ ?
(ઉત્તર : — ) જ્ઞાનસે ભિન્ન લક્ષ્ય નહીં હૈ, ક્યોંકિ જ્ઞાન ઔર આત્મામેં દ્રવ્યપનેસે અભેદ હૈ.
(પ્રશ્ન : — ) તબ ફિ ર લક્ષણ ઔર લક્ષ્યકા વિભાગ કિસલિયે કિયા ગયા હૈ ?