યો જ્ઞાનમાત્રમયતાં ન જહાતિ ભાવઃ .
તદ્દ્રવ્યપર્યયમયં ચિદિહાસ્તિ વસ્તુ ..૨૬૪..
જ્ઞાનીભવન્તિ જિનનીતિમલંઘયન્તઃ ..૨૬૫..
‘ઇત્યાદિ અનેક શક્તિયોંસે યુક્ત આત્મા હૈ તથાપિ વહ જ્ઞાનમાત્રતાકો નહીં છોડતા’ — ઇસ અર્થકા કલશરૂપ કાવ્ય કહતે હૈં : —
શ્લોકાર્થ : — [ઇત્યાદિ-અનેક-નિજ-શક્તિ-સુનિર્ભરઃ અપિ ] ઇત્યાદિ ( – પૂર્વ કથિત ૪૭ શક્તિયાઁ ઇત્યાદિ) અનેક નિજ શક્તિયોંસે ભલીભાઁતિ પરિપૂર્ણ હોને પર ભી [યઃ ભાવઃ જ્ઞાનમાત્રમયતાં ન જહાતિ ] જો ભાવ જ્ઞાનમાત્રમયતાકો નહીં છોડતા, [તદ્ ] ઐસા વહ, [એવં ક્રમ-અક્રમ-વિવર્તિ- વિવર્ત-ચિત્રમ્ ] પૂર્વોક્ત પ્રકારસે ક્રમરૂપ ઔર અક્રમરૂપસે વર્તમાન વિવર્ત્તસે ( – રૂપાન્તરસે, પરિણમનસે) અનેક પ્રકારકા, [દ્રવ્ય-પર્યયમયં ] દ્રવ્યપર્યાયમય [ચિદ્ ] ચૈતન્ય (અર્થાત્ ઐસા વહ ચૈતન્ય ભાવ – આત્મા) [ઇહ ] ઇસ લોકમેં [વસ્તુ અસ્તિ ] વસ્તુ હૈ.
ભાવાર્થ : — કોઈ યહ સમઝ સકતા હૈ કિ આત્માકો જ્ઞાનમાત્ર કહા હૈ, ઇસલિયે વહ એકસ્વરૂપ હી હોગા. કિન્તુ ઐસા નહીં હૈ. વસ્તુકા સ્વરૂપ દ્રવ્યપર્યાયમય હૈ. ચૈતન્ય ભી વસ્તુ હૈ, દ્રવ્યપર્યાયમય હૈ. વહ ચૈતન્ય અર્થાત્ આત્મા અનન્ત શક્તિયોંસે પરિપૂર્ણ હૈ ઔર ક્રમરૂપ તથા અક્રમરૂપ અનેક પ્રકારકે પરિણામોંકે વિકારોંકે સમૂહરૂપ અનેકાકાર હોતા હૈ ફિ ર ભી જ્ઞાનકો — જો કિ અસાધારણભાવ હૈ ઉસે — નહીં છોડતા, ઉસકી સમસ્ત અવસ્થાએં — પરિણામ — પર્યાય જ્ઞાનમય હી હૈં.૨૬૪.
‘ઇસ અનેકસ્વરૂપ — અનેકાન્તમય — વસ્તુકો જો જાનતે હૈં, શ્રદ્ધા કરતે હૈં ઔર અનુભવ કરતે હૈં, વે જ્ઞાનસ્વરૂપ હોતે હૈં’ — ઇસ આશયકા, સ્યાદ્વાદકા ફલ બતલાનેવાલા કાવ્ય અબ કહતે હૈં —
શ્લોકાર્થ : — [ઇતિ વસ્તુ-તત્ત્વ-વ્યવસ્થિતિમ્ નૈકાન્ત-સઙ્ગત-દૃશા સ્વયમેવ પ્રવિલોકયન્તઃ ] ઐસી (અનેકાન્તાત્મક) વસ્તુતત્ત્વકી વ્યવસ્થિતિકો અનેકાન્ત-સંગત