અથાસ્યોપાયોપેયભાવશ્ચિન્ત્યતે —
આત્મવસ્તુનો હિ જ્ઞાનમાત્રત્વેઽપ્યુપાયોપેયભાવો વિદ્યત એવ; તસ્યૈકસ્યાપિ સ્વયં સાધકસિદ્ધરૂપોભયપરિણામિત્વાત્ . તત્ર યત્સાધકં રૂપં સ ઉપાયઃ, યત્સિદ્ધં રૂપં સ ઉપેયઃ . અતોઽસ્યાત્મનોઽનાદિમિથ્યાદર્શનજ્ઞાનચારિત્રૈઃ સ્વરૂપપ્રચ્યવનાત્ સંસરતઃ સુનિશ્ચલ- પરિગૃહીતવ્યવહારસમ્યગ્દર્શનજ્ઞાનચારિત્રપાકપ્રકર્ષપરમ્પરયા ક્રમેણ સ્વરૂપમારોપ્યમાણસ્યાન્ત- ર્મગ્નનિશ્ચયસમ્યગ્દર્શનજ્ઞાનચારિત્રવિશેષતયા સાધકરૂપેણ તથા પરમપ્રકર્ષમકરિકાધિરૂઢ- (અનેકાન્તકે સાથ સુસંગત, અનેકાન્તકે સાથ મેલવાલી) દૃષ્ટિકે દ્વારા સ્વયમેવ દેખતે હુએ, [સ્યાદ્વાદ-શુદ્ધિમ્ અધિકામ્ અધિગમ્ય ] સ્યાદ્વાદકી અત્યન્ત શુદ્ધિકો જાનકર, [જિન-નીતિમ્ અલઙ્ઘયન્તઃ ] જિનનીતિકા (જિનેશ્વરદેવકે માર્ગકા) ઉલ્લંઘન ન કરતે હુએ, [સન્તઃ જ્ઞાનીભવન્તિ ] સત્પુરુષ જ્ઞાનસ્વરૂપ હોતે હૈં.
ભાવાર્થ : — જો સત્પુરુષ અનેકાન્તકે સાથ સુસંગત દૃષ્ટિકે દ્વારા અનેકાન્તમય વસ્તુસ્થિતિકો દેખતે હૈં, વે ઇસપ્રકાર સ્યાદ્વાદકી શુદ્ધિકો પ્રાપ્ત કરકે — જાન કરકે જિનદેવકે માર્ગકો – સ્યાદ્વાદન્યાયકો — ઉલ્લંઘન ન કરતે હુએ, જ્ઞાનસ્વરૂપ હોતે હૈં.૨૬૫.
ઇસપ્રકાર સ્યાદ્વાદકે સમ્બન્ધમેં કહકર, અબ આચાર્યદેવ ઉપાય-ઉપેયભાવકે સમ્બન્ધમેં કુછ કહતે હૈં : —
અબ ઇસકે ( – જ્ઞાનમાત્ર આત્મવસ્તુકે) ૧ઉપાય-ઉપેયભાવ વિચારા જાતા હૈ (અર્થાત્ આત્મવસ્તુ જ્ઞાનમાત્ર હૈ ફિ ર ભી ઉસમેં ઉપાયત્વ ઔર ઉપેયત્વ દોનોં કૈસે ઘટિત હોતે હૈં સો ઇસકા વિચાર કિયા જાતા હૈ :
આત્મવસ્તુકો જ્ઞાનમાત્રતા હોને પર ભી ઉસે ઉપાય-ઉપેયભાવ (ઉપાય-ઉપેયપના) હૈ હી, ક્યોંકિ વહ એક હોને પર ભી ૨સ્વયં સાધકરૂપસે ઔર સિદ્ધરૂપસે — દોનોં પ્રકારસે પરિણમિત હોતા હૈ. ઉસમેં જો સાધક રૂપ હૈ વહ ઉપાય હૈ ઔર જો સિદ્ધ રૂપ હૈ વહ ઉપેય હૈ. ઇસલિયે, અનાદિ કાલસે મિથ્યાદર્શનજ્ઞાનચારિત્ર દ્વારા (મિથ્યાદર્શન, મિથ્યાજ્ઞાન ઔર મિથ્યાચારિત્ર દ્વારા) સ્વરૂપસે ચ્યુત હોનેકે કારણ સંસારમેં ભ્રમણ કરતે હુએ, સુનિશ્ચલતયા ગ્રહણ કિયે ગયે વ્યવહારસમ્યગ્દર્શનજ્ઞાનચારિત્રકે પાકકે પ્રકર્ષકી પરમ્પરાસે ક્રમશઃ સ્વરૂપમેં આરોહણ કરાયે જાનેવાલે ઇસ આત્માકો, અન્તર્મગ્ન જો નિશ્ચયસમ્યગ્દર્શનજ્ઞાનચારિત્રરૂપ ભેદ હૈં ઉનકે સાથ તદ્રૂપતાકે
૬૧૬
૧ઉપેય અર્થાત્ પ્રાપ્ત કરને યોગ્ય, ઔર ઉપાય અર્થાત્ પ્રાપ્ત કરને યોગ્ય જિસકે દ્વારા પ્રાપ્ત કિયા જાવે. આત્માકા શુદ્ધ (-સર્વ કર્મ રહિત) સ્વરૂપ અથવા મોક્ષ ઉપેય હૈ, ઔર મોક્ષમાર્ગ ઉપાય હૈ.
૨આત્મા પરિણામી હૈ ઔર સાધકત્વ તથા સિદ્ધત્વ યે દોનોં ઉસકે પરિણામ હૈં.