യസ്യ തു സംസാരാവസ്ഥായാം ജീവസ്യ വര്ണാദിതാദാത്മ്യമസ്തീത്യഭിനിവേശസ്തസ്യ തദാനീം സ ജീവോ രൂപിത്വമവശ്യമവാപ്നോതി . രൂപിത്വം ച ശേഷദ്രവ്യാസാധാരണം കസ്യചിദ് ദ്രവ്യസ്യ ലക്ഷണമസ്തി . തതോ രൂപിത്വേന ലക്ഷ്യമാണം യത്കിഞ്ചിദ്ഭവതി സ ജീവോ ഭവതി . രൂപിത്വേന ലക്ഷ്യമാണം പുദ്ഗലദ്രവ്യമേവ ഭവതി . ഏവം പുദ്ഗലദ്രവ്യമേവ സ്വയം ജീവോ ഭവതി, ന പുനരിതരഃ കതരോപി . തഥാ ച സതി, മോക്ഷാവസ്ഥായാമപി നിത്യസ്വലക്ഷണലക്ഷിതസ്യ ദ്രവ്യസ്യ സര്വാസ്വപ്യവസ്ഥാസ്വനപായിത്വാദനാദിനിധനത്വേന പുദ്ഗലദ്രവ്യമേവ സ്വയം ജീവോ ഭവതി, ന പുനരിതരഃ കതരോപി . തഥാ ച സതി, തസ്യാപി പുദ്ഗലേഭ്യോ ഭിന്നസ്യ
ഗാഥാര്ഥ : — [അഥ ] അഥവാ യദി [തവ ] തുമ്ഹാരാ മത യഹ ഹോ കി — [സംസാരസ്ഥാനാം ജീവാനാം ] സംസാരമേം സ്ഥിത ജീവോംകേ ഹീ [വര്ണാദയഃ ] വര്ണാദിക (താദാത്മ്യസ്വരൂപസേ) [ഭവന്തി ] ഹൈം, [തസ്മാത് ] തോ ഇസ കാരണസേ [സംസാരസ്ഥാഃ ജീവാഃ ] സംസാരമേം സ്ഥിത ജീവ [രൂപിത്വമ് ആപന്നാഃ ] രൂപിത്വകോ പ്രാപ്ത ഹുയേ; [ഏവം ] ഐസാ ഹോനേ പര, [തഥാലക്ഷണേന ] വൈസാ ലക്ഷണ (അര്ഥാത് രൂപിത്വലക്ഷണ) തോ പുദ്ഗലദ്രവ്യകാ ഹോനേസേ, [മൂഢമതേ ] ഹേ മൂഢബുദ്ധി ! [പുദ്ഗലദ്രവ്യം ] പുദ്ഗലദ്രവ്യ ഹീ [ജീവഃ ] ജീവ കഹലായാ [ച ] ഔര (മാത്ര സംസാര-അവസ്ഥാമേം ഹീ നഹീം കിന്തു) [നിര്വാണമ് ഉപഗതഃ അപി ] നിര്വാണ പ്രാപ്ത ഹോനേ പര ഭീ [പുദ്ഗലഃ ] പുദ്ഗല ഹീ [ജീവത്വം ] ജീവത്വകോ [പ്രാപ്തഃ ] പ്രാപ്ത ഹുആ !
ടീകാ : — ഫി ര ജിസകാ യഹ അഭിപ്രായ ഹൈ കി — സംസാര-അവസ്ഥാമേം ജീവകാ വര്ണാദിഭാവോംകേ സാഥ താദാത്മ്യസമ്ബന്ധ ഹൈ, ഉസകേ മതമേം സംസാര-അവസ്ഥാകേ സമയ വഹ ജീവ അവശ്യ രൂപിത്വകോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹൈ; ഔര രൂപിത്വ തോ കിസീ ദ്രവ്യകാ, ശേഷ ദ്രവ്യോംസേ അസാധാരണ ഐസാ ലക്ഷണ ഹൈ . ഇസലിയേ രൂപിത്വ(ലക്ഷണ)സേ ലക്ഷിത (ലക്ഷ്യരൂപ ഹോനേവാലാ) ജോ കുഛ ഹോ വഹീ ജീവ ഹൈ . രൂപിത്വസേ ലക്ഷിത തോ പുദ്ഗലദ്രവ്യ ഹീ ഹൈ . ഇസപ്രകാര പുദ്ഗലദ്രവ്യ ഹീ സ്വയം ജീവ ഹൈ, കിന്തു ഉസകേ അതിരിക്ത ദൂസരാ കോഈ ജീവ നഹീം ഹൈ . ഐസാ ഹോനേ പര, മോക്ഷ-അവസ്ഥാമേം ഭീ പുദ്ഗലദ്രവ്യ ഹീ സ്വയം ജീവ (സിദ്ധ ഹോതാ) ഹൈ, കിന്തു ഉസകേ അതിരിക്ത അന്യ കോഈ ജീവ (സിദ്ധ ഹോതാ) നഹീം; ക്യോംകി സദാ അപനേ സ്വലക്ഷണസേ ലക്ഷിത ഐസാ ദ്രവ്യ സഭീ അവസ്ഥാഓംമേം ഹാനി അഥവാ ഹ്രാസകോ ന പ്രാപ്ത ഹോനേസേ അനാദി-അനന്ത ഹോതാ ഹൈ . ഐസാ ഹോനേസേ, ഉസകേ മതമേം ഭീ (സംസാര-അവസ്ഥാമേം ഹീ ജീവകാ വര്ണാദികേ സാഥ താദാത്യ മാനനേവാലേകേ മതമേം ഭീ), പുദ്ഗലോംസേ ഭിന്ന ഐസാ കോഈ ജീവദ്രവ്യ ന രഹനേസേ, ജീവകാ അവശ്യ അഭാവ ഹോതാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — യദി ഐസാ മാനാ ജായ കി സംസാര-അവസ്ഥാമേം ജീവകാ വര്ണാദികേ സാഥ
൧൧൮