നിശ്ചയതഃ കര്മകരണയോരഭിന്നത്വാത് യദ്യേന ക്രിയതേ തത്തദേവേതി കൃത്വാ, യഥാ കനകപത്രം കനകേന ക്രിയമാണം കനകമേവ, ന ത്വന്യത്, തഥാ ജീവസ്ഥാനാനി ബാദരസൂക്ഷ്മൈകേന്ദ്രിയദ്വിത്രിചതുഃപംചേന്ദ്രിയ- പര്യാപ്താപര്യാപ്താഭിധാനാഭിഃ പുദ്ഗലമയീഭിഃ നാമകര്മപ്രകൃതിഭിഃ ക്രിയമാണാനി പുദ്ഗല ഏവ, ന തു ജീവഃ . നാമകര്മപ്രകൃതീനാം പുദ്ഗലമയത്വം ചാഗമപ്രസിദ്ധം ദൃശ്യമാനശരീരാദിമൂര്തകാര്യാനുമേയം ച . ഏവം ഗന്ധരസസ്പര്ശരൂപശരീരസംസ്ഥാനസംഹനനാന്യപി പുദ്ഗലമയനാമകര്മപ്രകൃതിനിര്വൃത്തത്വേ സതി തദവ്യതിരേകാ- ജ്ജീവസ്ഥാനൈരേവോക്താനി . തതോ ന വര്ണാദയോ ജീവ ഇതി നിശ്ചയസിദ്ധാന്തഃ .
തദേവ തത്സ്യാന്ന കഥംചനാന്യത് .
[കരണഭൂതാഭിഃ ] കരണസ്വരൂപ ഹോകര [നിര്വൃത്താനി ] രചിത [ജീവസ്ഥാനാനി ] ജോ ജീവസ്ഥാന
(ജീവസമാസ) ഹൈം വേ [ജീവഃ ] ജീവ [കഥം ] കൈസേ [ഭണ്യതേ ] കഹേ ജാ സകതേ ഹൈം ?
ടീകാ : — നിശ്ചയനയസേ കര്മ ഔര കരണകീ അഭിന്നതാ ഹോനേസേ, ജോ ജിസസേ കിയാ ജാതാ ഹൈ ( – ഹോതാ ഹൈ) വഹ വഹീ ഹൈ — യഹ സമഝകര (നിശ്ചയ കരകേ), ജൈസേ സുവര്ണപത്ര സുവര്ണസേ കിയാ ജാതാ ഹോനേസേ സുവര്ണ ഹീ ഹൈ, അന്യ കുഛ നഹീം ഹൈ, ഇസീപ്രകാര ജീവസ്ഥാന ബാദര, സൂക്ഷ്മ, ഏകേന്ദ്രിയ, ദ്വീന്ദ്രിയ, ത്രീന്ദ്രിയ, ചതുരിന്ദ്രിയ, പംചേന്ദ്രിയ, പര്യാപ്ത ഔര അപര്യാപ്ത നാമക പുദ്ഗലമയീ നാമകര്മകീ പ്രകൃതിയോംസേ കിയേ ജാതേ ഹോനേസേ പുദ്ഗല ഹീ ഹൈം, ജീവ നഹീം ഹൈം . ഔര നാമകര്മകീ പ്രകൃതിയോംകീ പുദ്ഗലമയതാ തോ ആഗമസേ പ്രസിദ്ധ ഹൈ തഥാ അനുമാനസേ ഭീ ജാനീ ജാ സകതീ ഹൈ, ക്യോംകി പ്രത്യക്ഷ ദിഖാഈ ദേനേവാലേ ശരീര ആദി തോ മൂര്തിക ഭാവ ഹൈം വേ കര്മപ്രകൃതിയോംകേ കാര്യ ഹൈം, ഇസലിയേ കര്മപ്രകൃതിയാ പുദ്ഗലമയ ഹൈം ഐസാ അനുമാന ഹോ സകതാ ഹൈ .
ഇസീപ്രകാര ഗന്ധ, രസ, സ്പര്ശ, രൂപ, ശരീര, സംസ്ഥാന ഔര സംഹനന ഭീ പുദ്ഗലമയ നാമകര്മകീ പ്രകൃതിയോംകേ ദ്വാരാ രചിത ഹോനേസേ പുദ്ഗലസേ അഭിന്ന ഹൈ; ഇസലിയേ മാത്ര ജീവസ്ഥാനോംകോ പുദ്ഗലമയ കഹനേ പര, ഇന സബകോ ഭീ പുദ്ഗലമയ ഹീ കഥിത സമഝനാ ചാഹിയേ .
ഇസലിയേ വര്ണാദിക ജീവ നഹീം ഹൈം യഹ നിശ്ചയനയകാ സിദ്ധാന്ത ഹൈ ..൬൫-൬൬..
യഹാ ഇസീ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [യേന ] ജിസ വസ്തുസേ [അത്ര യദ് കിംചിത് നിര്വര്ത്യതേ ] ജോ ഭാവ ബനേ, [തത് ] വഹ ഭാവ [തദ് ഏവ സ്യാത് ] വഹ വസ്തു ഹീ ഹൈ, [കഥംചന ] കിസീ ഭീ പ്രകാര [ അന്യത് ന ] അന്യ വസ്തു നഹീം ഹൈ; [ഇഹ ] ജൈസേ ജഗതമേം [രുക്മേണ നിര്വൃത്തമ് അസികോശം ] സ്വര്ണനിര്മിത മ്യാനകോ [രുക്മം പശ്യന്തി ] ലോഗ
൧൨൦