സഹ ന കര്തൃകര്മഭാവഃ .
സ്വപരിണാമം ജാനതോ ജീവസ്യ സഹ പുദ്ഗലേന കര്തൃകര്മഭാവഃ കിം ഭവതി കിം ന ഭവതീതി ചേത് — ണ വി പരിണമദി ണ ഗിണ്ഹദി ഉപ്പജ്ജദി ണ പരദവ്വപജ്ജാഏ .
ണാണീ ജാണംതോ വി ഹു സഗപരിണാമം അണേയവിഹം ..൭൭.. വ്യാപ്യലക്ഷണവാലാ പരദ്രവ്യപരിണാമസ്വരൂപ കര്മ ഹൈ, ഉസേ ന കരനേവാലേ ജ്ഞാനീകോ പുദ്ഗലകേ സാഥ കര്താകര്മഭാവ നഹീം ഹൈ . ഭാവാര്ഥ : — ജീവ പുദ്ഗലകര്മകോ ജാനതാ ഹൈ തഥാപി ഉസേ പുദ്ഗലകേ സാഥ കര്താകര്മപനാ നഹീം ഹൈ .
സാമാന്യതയാ കര്താകാ കര്മ തീന പ്രകാരകാ കഹാ ജാതാ ഹൈ — നിര്വര്ത്യ, വികാര്യ ഔര പ്രാപ്യ . കര്താകേ ദ്വാരാ, ജോ പഹലേ ന ഹോ ഐസാ നവീന കുഛ ഉത്പന്ന കിയാ ജായേ സോ കര്താകാ നിര്വര്ത്യ കര്മ ഹൈ . കര്താകേ ദ്വാരാ, പദാര്ഥമേം വികാര – പരിവര്തന കരകേ ജോ കുഛ കിയാ ജായേ വഹ കര്താകാ വികാര്യ കര്മ ഹൈ . കര്താ, ജോ നയാ ഉത്പന്ന നഹീം കരതാ തഥാ വികാര കരകേ ഭീ നഹീം കരതാ, മാത്ര ജിസേ പ്രാപ്ത കരതാ ഹൈ വഹ കര്താകാ പ്രാപ്യ കര്മ ഹൈ .
ജീവ പുദ്ഗലകര്മകോ നവീന ഉത്പന്ന നഹീം കര സകതാ, ക്യോംകി ചേതന ജഡകോ കൈസേ ഉത്പന്ന കര സകതാ ഹൈ ? ഇസലിയേ പുദ്ഗലകര്മ ജീവകാ നിര്വര്ത്യ കര്മ നഹീം ഹൈ . ജീവ പുദ്ഗലമേം വികാര കരകേ ഉസേ പുദ്ഗലകര്മരൂപ പരിണമന നഹീം കരാ സകതാ, ക്യോംകി ചേതന ജഡകോ കൈസേ പരിണമിത കര സകതാ ഹൈ ? ഇസലിയേ പുദ്ഗലകര്മ ജീവകാ വികാര്യ കര്മ ഭീ നഹീം ഹൈ . പരമാര്ഥസേ ജീവ പുദ്ഗലകോ ഗ്രഹണ നഹീം കര സകതാ, ക്യോംകി അമൂര്തിക പദാര്ഥ മൂര്തികകോ കൈസേ ഗ്രഹണ കര സകതാ ഹൈ ? ഇസലിയേ പുദ്ഗലകര്മ ജീവകാ പ്രാപ്യ കര്മ ഭീ നഹീം ഹൈ . ഇസപ്രകാര പുദ്ഗലകര്മ ജീവകാ കര്മ നഹീം ഹൈ ഔര ജീവ ഉസകാ കര്താ നഹീം ഹൈ . ജീവകാ സ്വഭാവ ജ്ഞാതാ ഹൈ, ഇസലിയേ ജ്ഞാനരൂപ പരിണമന കരതാ ഹുആ സ്വയം പുദ്ഗലകര്മകോ ജാനതാ ഹൈ; ഇസലിയേ പുദ്ഗലകര്മകോ ജാനനേവാലേ ഐസേ ജീവകാ പരകേ സാഥ കര്താകര്മഭാവ കൈസേ ഹോ സകതാ ഹൈ ? നഹീം ഹോ സകതാ ..൭൬..
അബ പ്രശ്ന കരതാ ഹൈ കി അപനേ പരിണാമകോ ജാനനേവാലേ ഐസേ ജീവകോ പുദ്ഗലകേ സാഥ കര്താകര്മഭാവ (കര്താകര്മപനാ) ഹൈ യാ നഹീം ? ഉസകാ ഉത്തര കഹതേ ഹൈം : —
പരദ്രവ്യപര്യായോം ന പ്രണമേ, നഹിം ഗ്രഹേ, നഹിം ഊപജേ ..൭൭..