ജ്ഞാനീ കര്മമധ്യഗതോപി കര്മണാ ന ലിപ്യതേ, സര്വപരദ്രവ്യകൃതരാഗത്യാഗശീലത്വേ സതി തദലേപ- സ്വഭാവത്വാത് . യഥാ ലോഹം കര്ദമമധ്യഗതം സത്കര്ദമേന ലിപ്യതേ, തല്ലേപസ്വഭാവത്വാത്, തഥാ കിലാജ്ഞാനീ കര്മമധ്യഗതഃ സന് കര്മണാ ലിപ്യതേ, സര്വപരദ്രവ്യകൃതരാഗോപാദാനശീലത്വേ സതി തല്ലേപസ്വഭാവത്വാത് .
ജ്ഞാനിന് ഭുംക്ഷ്വ പരാപരാധജനിതോ നാസ്തീഹ ബന്ധസ്തവ ..൧൫൦..
ഹോതാ, (അര്ഥാത് ഉസേ ജംഗ നഹീം ലഗതീ) ക്യോംകി ഉസകാ സ്വഭാവ കീചഡസേ അലിപ്ത രഹനാ ഹൈ, ഇസീപ്രകാര വാസ്തവമേം ജ്ഞാനീ കര്മകേ മധ്യ രഹാ ഹുആ ഹോ തഥാപി വഹ കര്മസേ ലിപ്ത നഹീം ഹോതാ, ക്യോംകി സര്വ പരദ്രവ്യകേ പ്രതി കിയേ ജാനേവാലാ രാഗ ഉസകാ ത്യാഗരൂപ സ്വഭാവപനാ ഹോനേസേ ജ്ഞാനീ കര്മസേ അലിപ്ത രഹനേകേ സ്വഭാവവാലാ ഹൈ . ജൈസേ കീചഡകേ ബീച പഡാ ഹുആ ലോഹാ കീചഡസേ ലിപ്ത ഹോ ജാതാ ഹൈ, (അര്ഥാത് ഉസമേം ജംഗ ലഗ ജാതീ ഹൈ) ക്യോംകി ഉസകാ സ്വഭാവ കീചഡസേ ലിപ്ത ഹോനാ ഹൈ, ഇസീപ്രകാര വാസ്തവമേം അജ്ഞാനീ കര്മകേ മധ്യ രഹാ ഹുആ കര്മസേ ലിപ്ത ഹോ ജാതാ ഹൈ, ക്യോംകി സര്വ പരദ്രവ്യകേ പ്രതി കിയേ ജാനേവാലാ രാഗ ഉസകാ ഗ്രഹണരൂപ സ്വഭാവപനാ ഹോനേസേ അജ്ഞാനീ കര്മസേ ലിപ്ത ഹോനേകേ സ്വഭാവവാലാ ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ജൈസേ കീചഡമേം പഡേ ഹുഏ സോനേകോ ജംഗ നഹീം ലഗതീ ഔര ലോഹേകോ ലഗ ജാതീ ഹൈ, ഉസീപ്രകാര കര്മകേ മധ്യ രഹാ ഹുആ ജ്ഞാനീ കര്മസേ നഹീം ബ ധതാ തഥാ അജ്ഞാനീ ബ ധ ജാതാ ഹൈ . യഹ ജ്ഞാന -അജ്ഞാനകീ മഹിമാ ഹൈ ..൨൧൮-൨൧൯..
അബ ഇസ അര്ഥകാ ഔര ആഗാമീ കഥനകാ സൂചക കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഇഹ ] ഇസ ലോക മേം [യസ്യ യാദ്രക് യഃ ഹി സ്വഭാവഃ താദ്രക് തസ്യ വശതഃ അസ്തി ] ജിസ വസ്തുകാ ജൈസാ സ്വഭാവ ഹോതാ ഹൈ ഉസകാ വൈസാ സ്വഭാവ ഉസ വസ്തുകേ അപനേ വശസേ ഹീ (അപനേ ആധീന ഹീ) ഹോതാ ഹൈ . [ഏഷഃ ] ഐസാ വസ്തുകാ ജോ സ്വഭാവ വഹ, [പരൈഃ ] പരവസ്തുഓംകേ ദ്വാരാ [കഥംചന അപി ഹി ] കിസീ ഭീ പ്രകാരസേ [അന്യാദ്രശഃ ] അന്യ ജൈസാ [കര്തും ന ശക്യതേ ] നഹീം കിയാ ജാ സകതാ . [ഹി ] ഇസലിയേ [സന്തതം ജ്ഞാനം ഭവത് ] ജോ നിരന്തര ജ്ഞാനരൂപ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ വഹ [കദാചന അപി അജ്ഞാനം ന ഭവേത് ] ക ഭീ ഭീ അജ്ഞാന നഹീം ഹോതാ; [ജ്ഞാനിന് ] ഇസലിയേ ഹേ ജ്ഞാനീ ! [ഭുംക്ഷ്വ ] തൂ (ക ര്മോദയജനിത) ഉപഭോഗകോ ഭോഗ, [ഇഹ ] ഇസ ജഗതമേം [പര-അപരാധ-ജനിതഃ ബന്ധഃ തവ നാസ്തി ] പരകേ അപരാധസേ ഉത്പന്ന ഹോനേവാലാ ബന്ധ തുഝേ നഹീം ഹൈ (അര്ഥാത് പരകേ അപരാധസേ തുഝേ ബന്ധ നഹീം ഹോതാ) .
ഭാവാര്ഥ : — വസ്തുകാ സ്വഭാവ വസ്തുകേ അപനേ ആധീന ഹീ ഹൈ . ഇസലിയേ ജോ ആത്മാ സ്വയം
൩൪൨