ആത്മബന്ധയോര്ദ്വിധാകരണം മോക്ഷഃ . ബന്ധസ്വരൂപജ്ഞാനമാത്രം തദ്ധേതുരിത്യേകേ, തദസത്; ന കര്മബദ്ധസ്യ ബന്ധസ്വരൂപജ്ഞാനമാത്രം മോക്ഷഹേതുഃ, അഹേതുത്വാത്, നിഗഡാദിബദ്ധസ്യ ബന്ധസ്വരൂപജ്ഞാനമാത്രവത് . ഏതേന കര്മബന്ധപ്രപംചരചനാപരിജ്ഞാനമാത്രസന്തുഷ്ടാ ഉത്ഥാപ്യന്തേ . ജഹ ബംധേ ചിംതംതോ ബംധണബദ്ധോ ണ പാവദി വിമോക്ഖം .
ഗാഥാര്ഥ : — [യഥാ നാമ ] ജൈസേ [ബന്ധനകേ ] ബന്ധനമേം [ചിരകാലപ്രതിബദ്ധഃ ] ബഹുത സമയസേ ബ ധാ ഹുആ [കശ്ചിത് പുരുഷഃ ] കോഈ പുരുഷ [തസ്യ ] ഉസ ബന്ധനകേ [തീവ്രമന്ദസ്വഭാവം ] തീവ്ര-മന്ദ സ്വഭാവകോ [കാലം ച ] ഔര കാലകോ (അര്ഥാത് യഹ ബന്ധന ഇതനേ കാലസേ ഹൈ ഇസപ്രകാര) [വിജാനാതി ] ജാനതാ ഹൈ, [യദി ] കിന്തു യദി [ന അപി ഛേദം കരോതി ] ഉസ ബന്ധനകോ സ്വയം നഹീം കാടതാ [തേന ന മുച്യതേ ] തോ വഹ ഉസസേ മുക്ത നഹീം ഹോതാ [തു ] ഔര [ബന്ധനവശഃ സന് ] ബന്ധനവശ രഹതാ ഹുആ [ബഹുകേന അപി കാലേന ] ബഹുത കാലമേം ഭീ [സഃ നരഃ ] വഹ പുരുഷ [വിമോക്ഷമ് ന പ്രാപ്നോതി ] ബന്ധനസേ ഛൂടനേരൂപ മുക്തികോ പ്രാപ്ത നഹീം കരതാ; [ഇതി ] ഇസീപ്രകാര ജീവ [കര്മബന്ധനാനാം ] ക ര്മ-ബന്ധനോംകേ [പ്രദേശസ്ഥിതിപ്രകൃതിമ് ഏവമ് അനുഭാഗമ് ] പ്രദേശ, സ്ഥിതി, പ്രകൃ തി ഔര അനുഭാഗകോ [ജാനന് അപി ] ജാനതാ ഹുആ ഭീ [ന മുച്യതേ ] (ക ര്മബന്ധസേ) നഹീം ഛൂടതാ, [ച യദി സഃ ഏവ ശുദ്ധഃ ] കിന്തു യദി വഹ സ്വയം (രാഗാദികോ ദൂര ക രകേ) ശുദ്ധ ഹോതാ ഹൈ [മുച്യതേ ] തഭീ ഛൂടതാ ഹൈ-മുക്ത ഹോതാ ഹൈ .
ടീകാ : — ആത്മാ ഔര ബന്ധകാ ദ്വിധാകരണ (അര്ഥാത് ആത്മാ ഔര ബന്ധകോ അലഗ അലഗ കര ദേനാ) സോ മോക്ഷ ഹൈ . കിതനേ ഹീ ലോഗ കഹതേ ഹൈം കി ‘ബന്ധകേ സ്വരൂപകാ ജ്ഞാനമാത്ര മോക്ഷകാ കാരണ ഹൈ (അര്ഥാത് ബന്ധകേ സ്വരൂപകോ ജാനനേമാത്രസേ ഹീ മോക്ഷ ഹോതാ ഹൈ)’, കിന്തു യഹ അസത് ഹൈ; കര്മസേ ബ ധേ ഹുഏ (ജീവ)കോ ബന്ധകേ സ്വരൂപകാ ജ്ഞാനമാത്ര മോക്ഷകാ കാരണ നഹീം ഹൈ, ക്യോംകി ജൈസേ ബേഡീ ആദിസേ ബ ധേ ഹുഏ (ജീവ)കോ ബന്ധകേ സ്വരൂപകാ ജ്ഞാനമാത്ര ബന്ധസേ മുക്ത ഹോനേകാ കാരണ നഹീം ഹൈ . ഉസീപ്രകാര കര്മസേ ബ ധേ ഹുഏ (ജീവ)കോ കര്മബന്ധകേ സ്വരൂപകാ ജ്ഞാനമാത്ര കര്മബന്ധസേ മുക്ത ഹോനേകാ കാരണ നഹീം ഹൈ . ഇസ കഥനസേ ഉനകാ ഉത്ഥാപന (ഖണ്ഡന) കിയാ ഗയാ ഹൈ ജോ കര്മബന്ധകേ പ്രപംചകീ (-വിസ്താരകീ) രചനാകേ ജ്ഞാനമാത്രസേ സന്തുഷ്ട ഹോ രഹേ ഹൈം .
ഭാവാര്ഥ : — കോഈ അന്യമതീ യഹ മാനതേ ഹൈം കി ബന്ധകേ സ്വരൂപകോ ജാന ലേനേസേ ഹീ മോക്ഷ ഹോ ജാതാ ഹൈ . ഉനകീ ഇസ മാന്യതാകാ ഇസ കഥനസേ നിരാകരണ കര ദിയാ ഗയാ ഹൈ . ജാനനേമാത്രസേ ഹീ ബന്ധ നഹീം കട ജാതാ, കിന്തു വഹ കാടനേസേ ഹീ കടതാ ഹൈ ..൨൮൮ സേ ൨൯൦..
അബ യഹ കഹതേ ഹൈം കി ബന്ധകേ വിചാര കരതേ രഹനേസേ ഭീ ബന്ധ നഹീം കടതാ : —
൪൨൬