കിംചനാപി പരിണാമിനഃ സ്വയമ് .
ശ്ലോകാര്ഥ : — [വസ്തു ] ഏക വസ്തു [സ്വയമ് പരിണാമിനഃ അന്യ-വസ്തുനഃ ] സ്വയം പരിണമിത ഹോതീ ഹുഈ അന്യ വസ്തുകാ [കിംചന അപി കുരുതേ ] കുഛ ഭീ ക ര സകതീ ഹൈ — [യത് തു ] ഐസാ ജോ മാനാ ജാതാ ഹൈ, [തത് വ്യാവഹാരിക-ദൃശാ ഏവ മതമ് ] വഹ വ്യവഹാരദൃഷ്ടിസേ ഹീ മാനാ ജാതാ ഹൈ . [നിശ്ചയാത് ] നിശ്ചയസേ [ഇഹ അന്യത് കിമ് അപി ന അസ്തി ] ഇസ ലോക മേം അന്യ വസ്തുകോ അന്യ വസ്തു കുഛ ഭീ നഹീം (അര്ഥാത് ഏക വസ്തുകോ അന്യ വസ്തുകേ സാഥ കുഛ ഭീ സമ്ബന്ധ നഹീം) ഹൈ .
ഭാവാര്ഥ : — ഏക ദ്രവ്യകേ പരിണമനമേം അന്യ ദ്രവ്യകോ നിമിത്ത ദേഖകര യഹ കഹനാ കി ‘അന്യ ദ്രവ്യനേ യഹ കിയാ’, വഹ വ്യവഹാരനയകീ ദൃഷ്ടിസേ ഹീ (ക ഹാ ജാതാ) ഹൈ; നിശ്ചയസേ തോ ഉസ ദ്രവ്യമേം അന്യ ദ്രവ്യനേ കുഛ ഭീ നഹീം കിയാ ഹൈ . വസ്തുകേ പര്യായസ്വഭാവകേ കാരണ വസ്തുകാ അപനാ ഹീ ഏക അവസ്ഥാസേ ദൂസരീ അവസ്ഥാരൂപ പരിണമന ഹോതാ ഹൈ; ഉസമേം അന്യ വസ്തു അപനാ കുഛ ഭീ നഹീം മിലാ സകതീ .
ഇസസേ യഹ സമഝനാ ചാഹിയേ കി — പരദ്രവ്യരൂപ ജ്ഞേയ പദാര്ഥ ഉനകേ ഭാവസേ പരിണമിത ഹോതേ ഹൈം ഔര ജ്ഞായക ആത്മാ അപനേ ഭാവരൂപ പരിണമന കരതാ ഹൈ; വേ ഏക-ദൂസരേകാ പരസ്പര കുഛ നഹീം കര സകതേ . ഇസലിയേ യഹ വ്യവഹാരസേ ഹീ മാനാ ജാതാ ഹൈ കി ‘ജ്ഞായക പരദ്രവ്യോംകോ ജാനതാ ഹൈ’; നിശ്ചയസേ ജ്ഞായക തോ ബസ ജ്ഞായക ഹീ ഹൈ .൨൧൪.
(‘ഖഡിയാ മിട്ടീ അര്ഥാത് പോതനേകാ ചൂനാ യാ കലഈ തോ ഖഡിയാ മിട്ടീ ഹീ ഹൈ’ — യഹ നിശ്ചയ ഹൈ; ‘ഖഡിയാ-സ്വഭാവരൂപസേ പരിണമിത ഖഡിയാ ദീവാല-സ്വഭാവരൂപ പരിണമിത ദീവാലകോ സഫേ ദ കരതീ ഹൈ’ യഹ കഹനാ ഭീ വ്യവഹാരകഥന ഹൈ . ഇസീപ്രകാര ‘ജ്ഞായക തോ ജ്ഞായക ഹീ ഹൈ’ — യഹ നിശ്ചയ ഹൈ; ‘ജ്ഞായകസ്വഭാവരൂപ പരിണമിത ജ്ഞായക പരദ്രവ്യസ്വഭാവരൂപ പരിണത പരദ്രവ്യോംകോ ജാനതാ ഹൈ’ യഹ കഹനാ ഭീ വ്യവഹാരകഥന ഹൈ .) ഐസേ നിശ്ചയ-വ്യവഹാര കഥനകോ അബ ഗാഥാഓം ദ്വാരാ ദൃഷ്ടാന്തപൂര്വക സ്പഷ്ട കഹതേ ഹൈം : —
൫൦൨