യേന തേന ഖലു വസ്തു വസ്തു തത് .
കിം കരോതി ഹി ബഹിര്ലുഠന്നപി ..൨൧൩..
അപരവസ്തുനഃ അന്തരമ് ന വിശതി ] തഥാപി അന്യ വസ്തു അന്യ വസ്തുകേ ഭീതര പ്രവേശ നഹീം കരതീ, [യതഃ സകലമ് ഏവ വസ്തു സ്വഭാവ-നിയതമ് ഇഷ്യതേ ] ക്യോംകി സമസ്ത വസ്തുഏ അപനേ അപനേ സ്വഭാവമേം നിശ്ചിത ഹൈം, ഐസാ മാനാ ജാതാ ഹൈ . (ആചാര്യദേവ ക ഹതേ ഹൈം കി – ) [ഇഹ ] ഐസാ ഹോനേ പര ഭീ, [മോഹിതഃ ] മോഹിത ജീവ, [സ്വഭാവ-ചലന-ആകുലഃ ] അപനേ സ്വഭാവസേ ചലിത ഹോകര ആകുല ഹോതാ ഹുആ, [കിമ് ക്ലിശ്യതേ ] ക്യോം ക്ലേശ പാതാ ഹൈ ?
ഭാവാര്ഥ : — വസ്തുസ്വഭാവ തോ നിയമസേ ഐസാ ഹൈ കി കിസീ വസ്തുമേം കോഈ വസ്തു നഹീം മിലതീ . ഐസാ ഹോനേ പര ഭീ, യഹ മോഹീ പ്രാണീ, ‘പരജ്ഞേയോംകേ സാഥ അപനേകോ പാരമാര്ഥിക സമ്ബന്ധ ഹൈ’ ഐസാ മാനകര, ക്ലേശ പാതാ ഹൈ, യഹ മഹാ അജ്ഞാന ഹൈ .൨൧൨.
പുനഃ ആഗേകീ ഗാഥാഓംകാ സൂചക ദൂസരാ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഇഹ ച ] ഇസ ലോക മേം [യേന ഏകമ് വസ്തു അന്യവസ്തുനഃ ന ] ഏക വസ്തു അന്യ വസ്തുകീ നഹീം ഹൈ, [തേന ഖലു വസ്തു തത് വസ്തു ] ഇസലിയേ വാസ്തവമേം വസ്തു വസ്തു ഹീ ഹൈ — [അയമ് നിശ്ചയഃ ] യഹ നിശ്ചയ ഹൈ . [കഃ അപരഃ ] ഐസാ ഹോനേസേ കോഈ അന്യ വസ്തു [അപരസ്യ ബഹിഃ ലുഠന് അപി ഹി ] അന്യ വസ്തുകേ ബാഹര ലോടതീ ഹുഈ ഭീ [കിം കരോതി ] ഉസകാ ക്യാ കര സകതീ ഹൈ ?
ഭാവാര്ഥ : — വസ്തുകാ സ്വഭാവ തോ ഐസാ ഹൈ കി ഏക വസ്തു അന്യ വസ്തുകോ നഹീം ബദലാ സകതീ . യദി ഐസാ ന ഹോ തോ വസ്തുകാ വസ്തുത്വ ഹീ ന രഹേ . ഇസപ്രകാര ജഹാ ഏക വസ്തു അന്യകോ പരിണമിത നഹീം കര സകതീ, വഹാ ഏക വസ്തുനേ അന്യകാ ക്യാ കിയാ ? കുഛ നഹീം . ചേതന-വസ്തുകേ സാഥ പുദ്ഗല ഏകക്ഷേത്രാവഗാഹരൂപസേ രഹ രഹേ ഹൈം തഥാപി വേ ചേതനകോ ജഡ ബനാകര അപനേരൂപമേം പരിണമിത നഹീം കര സകേ; തബ ഫി ര പുദ്ഗലനേ ചേതനകാ ക്യാ കിയാ ? കുഛ ഭീ നഹീം .
ഇസസേ യഹ സമഝനാ ചാഹിഏ കി — വ്യവഹാരസേ പരദ്രവ്യോംകാ ഔര ആത്മാകാ ജ്ഞേയ-ജ്ഞായക സമ്ബന്ധ ഹോനേ പര ഭീ പരദ്രവ്യ ജ്ഞായകകാ കുഛ ഭീ നഹീം കര സകതേ ഔര ജ്ഞായക പരദ്രവ്യകാ കുഛ ഭീ നഹീം കര സകതാ .൨൧൩.
അബ, ഇസീ അര്ഥകോ ദൃഢ കരനേവാലാ തീസരാ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —