കര്തൃകര്മഭോക്തൃഭോഗ്യത്വനിശ്ചയഃ .
സ ഭവതി നാപരസ്യ പരിണാമിന ഏവ ഭവേത് .
സ്ഥിതിരിഹ വസ്തുനോ ഭവതു കര്തൃ തദേവ തതഃ ..൨൧൧..
തഥാപ്യപരവസ്തുനോ വിശതി നാന്യവസ്ത്വന്തരമ് .
സ്വഭാവചലനാകുലഃ കിമിഹ മോഹിതഃ ക്ലിശ്യതേ ..൨൧൨..
ഏകദ്രവ്യത്വകേ കാരണ ഉനസേ അനന്യ ഹോനേസേ തന്മയ ഹൈ; ഇസലിയേ പരിണാമ-പരിണാമീഭാവസേ വഹീം കര്താ-
കര്മപനകാ ഔര ഭോക്താ-ഭോഗ്യപനകാ നിശ്ചയ ഹൈ ..൩൪൯ സേ ൩൫൫..
അബ, ഇസ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [നനു പരിണാമ ഏവ കില വിനിശ്ചയതഃ കര്മ ] വാസ്തവമേം പരിണാമ ഹീ നിശ്ചയസേ ക ര്മ ഹൈ, ഔര [സഃ പരിണാമിന ഏവ ഭവേത്, അപരസ്യ ന ഭവതി ] പരിണാമ അപനേ ആശ്രയഭൂത പരിണാമീകാ ഹീ ഹോതാ ഹൈ, അന്യകാ നഹീം (ക്യോംകി പരിണാമ അപനേ അപനേ ദ്രവ്യകേ ആശ്രിത ഹൈം, അന്യകേ പരിണാമകാ അന്യ ആശ്രയ നഹീം ഹോതാ); [ഇഹ കര്മ കര്തൃശൂന്യമ് ന ഭവതി ] ഔര ക ര്മ ക ര്താകേ ബിനാ നഹീം ഹോതാ, [ച വസ്തുനഃ ഏകതയാ സ്ഥിതിഃ ഇഹ ന ] തഥാ വസ്തുകീ ഏകരൂപ (കൂടസ്ഥ) സ്ഥിതി നഹീം ഹോതീ (ക്യോംകി വസ്തു ദ്രവ്യപര്യായസ്വരൂപ ഹോനേസേ സര്വഥാ നിത്യത്വ ബാധാസഹിത ഹൈ); [തതഃ തദ് ഏവ കര്തൃ ഭവതു ] ഇസലിയേ വസ്തു സ്വയം ഹീ അപനേ പരിണാമരൂപ ക ര്മകീ ക ര്താ ഹൈ ( – യഹ നിശ്ചയസിദ്ധാംത ഹൈ)
അബ, ആഗേകീ ഗാഥാഓംകാ സൂചക കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [സ്വയം സ്ഫു ടത്-അനന്ത-ശക്തി : ] ജിസകോ സ്വയം അനംത ശക്തി പ്രകാശമാന ഹൈ, ഐസീ വസ്തു [ബഹിഃ യദ്യപി ലുഠതി ] അന്യ വസ്തുകേ ബാഹര യദ്യപി ലോടതീ ഹൈ [തഥാപി അന്യ-വസ്തു
൫൦൦