ഹസ്തകുട്ടകാദിഭിഃ പരദ്രവ്യപരിണാമാത്മകൈഃ കരണൈഃ കരോതി, ഹസ്തകുട്ടകാദീനി പരദ്രവ്യപരിണാമാത്മകാനി കരണാനി ഗൃഹ്ണാതി, ഗ്രാമാദിപരദ്രവ്യപരിണാമാത്മകം കുണ്ഡലാദികര്മഫലം ഭുംക്തേ ച, നത്വനേകദ്രവ്യത്വേന തതോന്യത്വേ സതി തന്മയോ ഭവതി; തതോ നിമിത്തനൈമിത്തികഭാവമാത്രേണൈവ തത്ര കര്തൃകര്മഭോക്തൃ- ഭോഗ്യത്വവ്യവഹാരഃ; തഥാത്മാപി പുണ്യപാപാദി പുദ്ഗലദ്രവ്യപരിണാമാത്മകം കര്മ കരോതി, കായവാങ്മനോഭിഃ പുദ്ഗലദ്രവ്യപരിണാമാത്മകൈഃ കരണൈഃ കരോതി, കായവാങ്മനാംസി പുദ്ഗലദ്രവ്യപരിണാമാത്മകാനി കരണാനി ഗൃഹ്ണാതി, സുഖദുഃഖാദി പുദ്ഗലദ്രവ്യപരിണാമാത്മകം പുണ്യപാപാദികര്മഫലം ഭുംക്തേ ച, ന ത്വനേകദ്രവ്യത്വേന തതോന്യത്വേ സതി തന്മയോ ഭവതി; തതോ നിമിത്തനൈമിത്തികഭാവമാത്രേണൈവ തത്ര കര്തൃകര്മഭോക്തൃഭോഗ്യത്വവ്യവഹാരഃ . യഥാ ച സ ഏവ ശില്പീ ചികീര്ഷുശ്ചേഷ്ടാരൂപമാത്മപരിണാമാത്മകം കര്മ കരോതി, ദുഃഖലക്ഷണമാത്മപരിണാമാത്മകം ചേഷ്ടാരൂപകര്മഫലം ഭുംക്തേ ച, ഏകദ്രവ്യത്വേന തതോനന്യത്വേ സതി തന്മയശ്ച ഭവതി; തതഃ പരിണാമപരിണാമിഭാവേന തത്രൈവ കര്തൃകര്മഭോക്തൃഭോഗ്യത്വനിശ്ചയഃ; തഥാത്മാപി ചികീര്ഷുശ്ചേഷ്ടാരൂപമാത്മപരിണാമാത്മകം കര്മ കരോതി, ദുഃഖലക്ഷണമാത്മപരിണാമാത്മകം ചേഷ്ടാരൂപകര്മഫലം ഹഥൌഡാ ആദി പരദ്രവ്യപരിണാമാത്മക കരണോംകോ ഗ്രഹണ കരതാ ഹൈ ഔര കുണ്ഡല ആദി കര്മകാ ജോ ഗ്രാമാദി പരദ്രവ്യപരിണാമാത്മക ഫല ഭോഗതാ ഹൈ, കിന്തു അനേകദ്രവ്യത്വകേ കാരണ ഉനസേ (കര്മ, കരണ ആദിസേ) അന്യ ഹോനേസേ തന്മയ (കര്മകരണാദിമയ) നഹീം ഹോതാ; ഇസലിയേ നിമിത്ത-നൈമിത്തികഭാവമാത്രസേ ഹീ വഹാ കര്തൃകര്മത്വകാ ഔര ഭോക്തൃഭോഗ്യത്വകാ വ്യവഹാര ഹൈ; ഇസീപ്രകാര — ആത്മാ ഭീ പുണ്യപാപാദി ജോ പുദ്ഗലദ്രവ്യപരിണാമാത്മക ( – പുദ്ഗലദ്രവ്യകേ പരിണാമസ്വരൂപ) കര്മ ഉസകോ കരതാ ഹൈ, കായ-വചന- മനരൂപ ജോ പുദ്ഗലദ്രവ്യപരിണാമാത്മക കരണ ഉനകേ ദ്വാരാ കരതാ ഹൈ, കായ-വചന-മനരൂപ ജോ പുദ്ഗലദ്രവ്യപരിണാമാത്മക കരണ ഉനകോ ഗ്രഹണ കരതാ ഹൈ ഔര പുണ്യപാപാദി കര്മകാ ജോ സുഖ-ദുഃഖാദി പുദ്ഗലദ്രവ്യപരിണാമാത്മക ഫല ഉസകോ ഭോഗതാ ഹൈ, പരംതു അനേകദ്രവ്യത്വകേ കാരണ ഉനസേ അന്യ ഹോനേസേ തന്മയ നഹീം ഹോതാ; ഇസലിയേ നിമിത്ത-നൈമിത്തികഭാവമാത്രസേ ഹീ വഹാ കര്തൃ-കര്മത്വകാ ഔര ഭോക്തൃ- ഭോഗ്യത്വകാ വ്യവഹാര ഹൈ

ഔര ജൈസേ — വഹീ ശില്പീ, കരനേകാ ഇച്ഛുക ഹോതാ ഹുആ, ചേഷ്ടാരൂപ (അര്ഥാത് കുണ്ഡലാദി കരനേകേ അപനേ പരിണാമരൂപ ഔര ഹസ്താദികേ വ്യാപാരരൂപ) ഐസാ ജോ സ്വപരിണാമാത്മക കര്മ ഉസകോ കരതാ ഹൈ, തഥാ ദുഃഖസ്വരൂപ ഐസാ ജോ ചേഷ്ടാരൂപ കര്മകാ സ്വപരിണാമാത്മക ഫല ഉസകോ ഭോഗതാ ഹൈ ഔര ഏകദ്രവ്യത്വകേ കാരണ ഉനസേ (കര്മ ഔര കര്മഫലസേ) അനന്യ ഹോനേസേ തന്മയ (കര്മമയ ഔര കര്മഫലമയ) ഹൈ; ഇസലിയേ പരിണാമ-പരിണാമീഭാവസേ വഹീം കര്താ-കര്മപനകാ ഔര ഭോക്താ -ഭോഗ്യപനകാ നിശ്ചയ ഹൈ; ഉസീപ്രകാര — ആത്മാ ഭീ, കരനേകാ ഇച്ഛുക ഹോതാ ഹുആ, ചേഷ്ടാരൂപ ( – രാഗാദിപരിണാമരൂപ ഔര പ്രദേശോംകേ വ്യാപാരരൂപ) ഐസാ ജോ ആത്മപരിണാമാത്മക കര്മ ഉസകോ കരതാ