ഖല്വന്യശ്ചേതയിതാ ചേതയിതുഃ, കിന്തു സ്വസ്വാമ്യംശാവേവാന്യൌ . കിമത്ര സാധ്യം സ്വസ്വാമ്യംശ- വ്യവഹാരേണ ? ന കിമപി . തര്ഹി ന കസ്യാപി ജ്ഞായകഃ, ജ്ഞായകോ ജ്ഞായക ഏവേതി നിശ്ചയഃ .
കിംച സേടികാത്ര താവച്ഛവേതഗുണനിര്ഭരസ്വഭാവം ദ്രവ്യമ് . തസ്യ തു വ്യവഹാരേണ ശ്വൈത്യം കുഡയാദി പരദ്രവ്യമ് . അഥാത്ര കുഡയാദേഃ പരദ്രവ്യസ്യ ശ്വൈത്യസ്യ ശ്വേതയിത്രീ സേടികാ കിം ഭവതി കിം ന ഭവതീതി തദുഭയതത്ത്വസമ്ബന്ധോ മീമാംസ്യതേ — യദി സേടികാ കുഡയാദേര്ഭവതി തദാ യസ്യ യദ്ഭവതി തത്തദേവ ഭവതി യഥാത്മനോ ജ്ഞാനം ഭവദാത്മൈവ ഭവതീതി തത്ത്വസമ്ബന്ധേ ജീവതി സേടികാ കുഡയാദേര്ഭവന്തീ കുഡയാദിരേവ ഭവേത്; ഏവം സതി സേടികായാഃ സ്വദ്രവ്യോച്ഛേദഃ . ന ച ദ്രവ്യാന്തരസംക്ര മസ്യ പൂര്വമേവ പ്രതിഷിദ്ധത്വാദ്ദ്രവ്യസ്യാസ്ത്യുച്ഛേദഃ . തതോ ന ഭവതി സേടികാ കുഡയാദേഃ . യദി ന ഭവതി സേടികാ കുഡയാദേസ്തര്ഹി കസ്യ സേടികാ ഭവതി ? സേടികായാ ഏവ സേടികാ ഭവതി . നനു കതരാന്യാ സേടികാ സേടികായാഃ യസ്യാഃ സേടികാ ഭവതി ? ന ഖല്വന്യാ നഹീം ഹൈ . (അബ ആഗേ ഔര വിചാര കരതേ ഹൈം : — ) യദി ചേതയിതാ പുദ്ഗലാദികാ നഹീം ഹൈ തോ ചേതയിതാ കിസകാ ഹൈ ? ചേതയിതാകാ ഹീ ചേതയിതാ ഹൈ . (ഇസ) ചേതയിതാസേ ഭിന്ന ഐസാ ദൂസരാ കൌനസാ ചേതയിതാ ഹൈ കി ജിസകാ (യഹ) ചേതയിതാ ഹൈ ? (ഇസ) ചേതയിതാസേ ഭിന്ന അന്യ കോഈ ചേതയിതാ നഹീം ഹൈ, കിന്തു വേ ദോ സ്വ-സ്വാമിരൂപ അംശ ഹീ ഹൈം . യഹാ സ്വ-സ്വാമിരൂപ അംശോംകേ വ്യവഹാരസേ ക്യാ സാധ്യ ഹൈ ? കുഛ ഭീ സാധ്യ നഹീം ഹൈ . തബ ഫി ര ജ്ഞായക കിസീകാ നഹീം ഹൈ, ജ്ഞായക ജ്ഞായക ഹീ ഹൈ — യഹ നിശ്ചയ ഹൈ .
(ഇസപ്രകാര യഹാ യഹ ബതായാ ഹൈ കി : ‘ആത്മാ പരദ്രവ്യകോ ജാനതാ ഹൈ’ — യഹ വ്യവഹാരകഥന ഹൈം; ‘ആത്മാ അപനേകോ ജാനതാ ഹൈ’ — ഇസ കഥനമേം ഭീ സ്വ-സ്വാമിഅംശരൂപ വ്യവഹാര ഹൈ; ‘ജ്ഞായക ജ്ഞായക ഹീ ഹൈ’ — യഹ നിശ്ചയ ഹൈ .)
ഔര (ജിസപ്രകാര ജ്ഞായകകേ സമ്ബന്ധമേം ദൃഷ്ടാന്ത-ദാര്ഷ്ടാന്തപൂര്വക കഹാ ഹൈ) ഇസീപ്രകാര ദര്ശകകേ സമ്ബന്ധമേം കഹാ ജാതാ ഹൈ : — ഇസ ജഗതമേം കലഈ ഹൈ വഹ ശ്വേതഗുണസേ പരിപൂര്ണ സ്വഭാവവാലാ ദ്രവ്യ ഹൈ . ദീവാര-ആദി പരദ്രവ്യ വ്യവഹാരസേ ഉസ കലഈകാ ശ്വൈത്യ (കലഈകേ ദ്വാരാ ശ്വേത കിയേ ജാനേ യോഗ്യ പദാര്ഥ) ഹൈ . അബ, ‘ശ്വേത കരനേവാലീ കലഈ, ശ്വേത കരാനേ യോഗ്യ ദീവാര-ആദി പരദ്രവ്യകീ ഹൈ യാ നഹീം ?’ — ഇസപ്രകാര ഉന ദോനോംകേ താത്ത്വിക സമ്ബന്ധകാ യഹാ വിചാര കിയാ ജാതാ ഹൈ : — യദി കലഈ ദീവാര ആദി പരദ്രവ്യകീ ഹോ തോ ക്യാ ഹോ യഹ പ്രഥമ വിചാര കരതേ ഹൈം : — ‘ജിസകാ ജോ ഹോതാ ഹൈ വഹ വഹീ ഹോതാ ഹൈ, ജൈസേ ആത്മാകാ ജ്ഞാന ഹോനേസേ ജ്ഞാന വഹ ആത്മാ ഹീ ഹൈ; — ഐസാ താത്ത്വിക സമ്ബന്ധ ജീവന്ത ( – വിദ്യമാന) ഹോനേസേ, കലഈ യദി ദീവാര – ആദികീ ഹോ തോ കലഈ ഉന ദീവാര-ആദി ഹീ ഹോനീ ചാഹിഏ (അര്ഥാത് കലഈ ദീവാര-ആദി സ്വരൂപ ഹീ ഹോനീ ചാഹിഏ); ഐസാ ഹോനേ പര, കലഈകേ സ്വദ്രവ്യകാ ഉച്ഛേദ ഹോ ജായഗാ . കിന്തു ദ്രവ്യകാ ഉച്ഛേദ തോ നഹീം ഹോതാ, ക്യോംകി ഏക ദ്രവ്യകാ അന്യ ദ്രവ്യരൂപമേം സംക്രമണ ഹോനേകാ തോ
൫൦൮