യസ്യാഃ സേടികാ ഭവതി ? ന ഖല്വന്യാ സേടികാ സേടികായാഃ, കിന്തു സ്വസ്വാമ്യംശാവേവാന്യൌ . കിമത്ര സാധ്യം സ്വസ്വാമ്യംശവ്യവഹാരേണ ? ന കിമപി . തര്ഹി ന കസ്യാപി സേടികാ, സേടികാ സേടികൈവേതി നിശ്ചയഃ . യഥായം ദ്രഷ്ടാന്തസ്തഥായം ദാര്ഷ്ടാന്തിക : — ചേതയിതാത്ര താവദ് ജ്ഞാനഗുണനിര്ഭരസ്വഭാവം ദ്രവ്യമ് . തസ്യ തു വ്യവഹാരേണ ജ്ഞേയം പുദ്ഗലാദി പരദ്രവ്യമ് . അഥാത്ര പുദ്ഗലാദേഃ പരദ്രവ്യസ്യ ജ്ഞേയസ്യ ജ്ഞായകശ്ചേതയിതാ കിം ഭവതി കിം ന ഭവതീതി തദുഭയതത്ത്വ- സമ്ബന്ധോ മീമാംസ്യതേ — യദി ചേതയിതാ പുദ്ഗലാദേര്ഭവതി തദാ യസ്യ യദ്ഭവതി തത്തദേവ ഭവതി യഥാത്മനോ ജ്ഞാനം ഭവദാത്മൈവ ഭവതീതി തത്ത്വസമ്ബന്ധേ ജീവതി ചേതയിതാ പുദ്ഗലാദേര്ഭവന് പുദ്ഗലാദിരേവ ഭവേത്; ഏവം സതി ചേതയിതുഃ സ്വദ്രവ്യോച്ഛേദഃ . ന ച ദ്രവ്യാന്തര- സംക്ര മസ്യ പൂര്വമേവ പ്രതിഷിദ്ധത്വാദ്ദ്രവ്യസ്യാസ്ത്യുച്ഛേദഃ . തതോ ന ഭവതി ചേതയിതാ പുദ്ഗലാദേഃ . യദി ന ഭവതി ചേതയിതാ പുദ്ഗലാദേസ്തര്ഹി കസ്യ ചേതയിതാ ഭവതി ? ചേതയിതുരേവ ചേതയിതാ ഭവതി . നനു കതരോന്യശ്ചേതയിതാ ചേതയിതുര്യസ്യ ചേതയിതാ ഭവതി ? ന ജായേഗാ . പരന്തു ദ്രവ്യകാ ഉച്ഛേദ തോ നഹീം ഹോതാ, ക്യോംകി ഏക ദ്രവ്യകാ അന്യ ദ്രവ്യരൂപമേം സംക്രമണ ഹോനേകാ തോ പഹലേ ഹീ നിഷേധ കിയാ ഗയാ ഹൈ . ഇസസേ (യഹ സിദ്ധ ഹുആ കി) കലഈ ദീവാര-ആദികീ നഹീം ഹൈ . (അബ ആഗേ ഔര വിചാര കരതേ ഹൈം :) യദി കലഈ ദീവാര-ആദികീ നഹീം ഹൈ, തോ കലഈ കിസകീ ഹൈ ? കലഈകീ ഹീ കലഈ ഹൈ . (ഇസ) കലഈസേ ഭിന്ന ഐസീ ദൂസരീ കൌനസീ കലഈ ഹൈ കി ജിസകീ (യഹ) കലഈ ഹൈ ? (ഇസ) കലഈസേ ഭിന്ന അന്യ കോഈ കലഈ നഹീം ഹൈ, കിന്തു വേ ദോ സ്വ-സ്വാമിരൂപ അംശ ഹീ ഹൈം . യഹാ സ്വ-സ്വാമിരൂപ അംശോംകേ വ്യവഹാരസേ ക്യാ സാധ്യ ഹൈ ? കുഛ ഭീ സാധ്യ നഹീം ഹൈ . തബ ഫി ര കലഈ കിസീകീ നഹീം ഹൈ, കലഈ കലഈ ഹീ ഹൈ — യഹ നിശ്ചയ ഹൈ . (ഇസപ്രകാര ദൃഷ്ടാന്ത കഹാ .) ജൈസേ യഹ ദൃഷ്ടാന്ത ഹൈ, ഉസീപ്രകാര യഹാ യഹ ദാര്ഷ്ടാന്ത ഹൈ : — ഇസ ജഗതമേം ചേതയിതാ ഹൈ (ചേതനേവാലാ അര്ഥാത് ആത്മാ ഹൈ) വഹ ജ്ഞാനഗുണസേ പരിപൂര്ണ സ്വഭാവവാലാ ദ്രവ്യ ഹൈ . പുദ്ഗലാദികാ പരദ്രവ്യ വ്യവഹാരസേ ഉസ ചേതയിതാകാ, (ആത്മാകാ) ജ്ഞേയ ( – ജ്ഞാത ഹോനേ യോഗ്യ) ഹൈ . അബ, ‘ജ്ഞായക ( – ജാനനേവാലാ) ചേതയിതാ, ജ്ഞേയ ജോ പുദ്ഗലാദികാ പരദ്രവ്യ ഉനകാ ഹൈ യാ നഹീം ?’ — ഇസപ്രകാര യഹാ ഉന ദോനോംകേ താത്ത്വിക സമ്ബന്ധകാ വിചാര കരതേ ഹൈം : — യദി ചേതയിതാ പുദ്ഗലാദികാ ഹോ തോ ക്യാ ഹോ ഇസകാ പ്രഥമ വിചാര കരതേ ഹൈം : ‘ജിസകാ ജോ ഹോതാ ഹൈ വഹ വഹീ ഹോതാ ഹൈ, ജൈസേ ആത്മാകാ ജ്ഞാന ഹോനേസേ ജ്ഞാന വഹ ആത്മാ ഹീ ഹൈ; ‘ — ഐസാ താത്ത്വിക സമ്ബന്ധ ജീവിത ( – വിദ്യമാന) ഹോനേസേ, ചേതയിതാ യദി പുദ്ഗലാദികാ ഹോ തോ ചേതയിതാ വഹ പുദ്ഗലാദികാ ഹീ ഹോവേ (അര്ഥാത് ചേതയിതാ പുദ്ഗലാദിസ്വരൂപ ഹീ ഹോനാ ചാഹിഏ, പുദ്ഗലാദിസേ ഭിന്ന ദ്രവ്യ നഹീം ഹോനാ ചാഹിഏ); ഐസാ ഹോനേ പര, ചേതയിതാകേ സ്വദ്രവ്യകാ ഉച്ഛേദ ഹോ ജായേഗാ . കിന്തു ദ്രവ്യകാ ഉച്ഛേദ തോ നഹീം ഹോതാ, ക്യോംകി ഏക ദ്രവ്യകാ അന്യ ദ്രവ്യരൂപമേം സംക്രമണ ഹോനേകാ തോ പഹലേ ഹീ നിഷേധ കര ദിയാ ഹൈ . ഇസലിയേ (യഹ സിദ്ധ ഹുആ കി) ചേതയിതാ പുദ്ഗലാദികാ