ജ്ഞാനം ജ്ഞാനം ഭവതി ന പുനര്ബോധ്യതാം യാതി ബോധ്യമ് .
ഭാവാഭാവൌ ഭവതി തിരയന് യേന പൂര്ണസ്വഭാവഃ ..൨൧൭..
നിജരസരൂപ (-ജ്ഞാനാദി സ്വഭാവരൂപ) പരിണമന ഹോതാ ഹൈ ഇസലിയേ, [ശേഷമ് അന്യത്-ദ്രവ്യം കിം സ്വഭാവസ്യ ഭവതി ] ക്യാ ശേഷ കോഈ അന്യദ്രവ്യ ഉസ ( – ജ്ഞാനാദി) സ്വഭാവകാ ഹോ സകതാ ഹൈ ? (നഹീം .) [യദി വാ സ്വഭാവഃ കിം തസ്യ സ്യാത് ] അഥവാ ക്യാ വഹ (ജ്ഞാനാദി)സ്വഭാവ കിസീ അന്യദ്രവ്യകാ ഹോ സകതാ ഹൈ ? (നഹീം . പരമാര്ഥസേ ഏക ദ്രവ്യകാ അന്യ ദ്രവ്യകേ സാഥ സമ്ബന്ധ നഹീം ഹൈ .) [ജ്യോത്സ്നാരൂപം ഭുവം സ്നപയതി ] ചാ ംദനീകാ രൂപ പൃഥ്വീകോ ഉജ്ജ്വല ക രതാ ഹൈ [ഭൂമിഃ തസ്യ ന ഏവ അസ്തി ] തഥാപി പൃഥ്വീ ചാ ദനീകീ കദാപി നഹീം ഹോതീ; [ജ്ഞാനം ജ്ഞേയം സദാ കലയതി ] ഇസപ്രകാര ജ്ഞാന ജ്ഞേയകോ സദാ ജാനതാ ഹൈ [ജ്ഞേയമ് അസ്യ അസ്തി ന ഏവ ] തഥാപി ജ്ഞേയ ജ്ഞാനകാ കദാപി നഹീം ഹോതാ .
ഭാവാര്ഥ : — ശുദ്ധനയകീ ദൃഷ്ടിസേ ദേഖാ ജായേ തോ കിസീ ദ്രവ്യകാ സ്വഭാവ കിസീ അന്യ ദ്രവ്യരൂപ നഹീം ഹോതാ . ജൈസേ ചാ ദനീ പൃഥ്വീകോ ഉജ്ജ്വല കരതീ ഹൈ, കിന്തു പൃഥ്വീ ചാ ദനീകീ കിംചിത്മാത്ര ഭീ നഹീം ഹോതീ, ഇസീപ്രകാര ജ്ഞാന ജ്ഞേയകോ ജാനതാ ഹൈ, കിന്തു ജ്ഞേയ ജ്ഞാനകാ കിംചിത്മാത്ര ഭീ നഹീം ഹോതാ . ആത്മാകാ ജ്ഞാനസ്വഭാവ ഹൈ, ഇസലിയേ ഉസകീ സ്വച്ഛതാമേം ജ്ഞേയ സ്വയമേവ ഝലകതാ ഹൈ, കിന്തു ജ്ഞാനമേം ഉന ജ്ഞേയോംകാ പ്രവേശ നഹീം ഹോതാ .൨൧൬.
അബ, ആഗേകീ ഗാഥാഓംകാ സൂചക കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [താവത് രാഗ-ദ്വേഷ-ദ്വയമ് ഉദയതേ ] രാഗ-ദ്വേഷകാ ദ്വന്ദ്വ തബ തക ഉദയകോ പ്രാപ്ത ഹോതാ ഹൈ [യാവദ് ഏതത് ജ്ഞാനം ജ്ഞാനം ന ഭവതി ] കി ജബ തക യഹ ജ്ഞാന ജ്ഞാനരൂപ ന ഹോ [പുനഃ ബോധ്യമ് ബോധ്യതാം ന യാതി ] ഔര ജ്ഞേയ ജ്ഞേയത്വകോ പ്രാപ്ത ന ഹോ . [തത് ഇദം ജ്ഞാനം ന്യക്കൃത- അജ്ഞാനഭാവം ജ്ഞാനം ഭവതു ] ഇസലിയേ യഹ ജ്ഞാന, അജ്ഞാന-ഭാവകോ ദൂര ക രകേ, ജ്ഞാനരൂപ ഹോ — [യേന ഭാവ-അഭാവൌ തിരയന് പൂര്ണസ്വഭാവഃ ഭവതി ] കി ജിസസേ ഭാവ-അഭാവ(രാഗ-ദ്വേഷ)കോ രോകതാ ഹുആ പൂര്ണസ്വഭാവ (പ്രഗട) ഹോ ജായേ .
ഭാവാര്ഥ : — ജബ തക ജ്ഞാന ജ്ഞാനരൂപ ന ഹോ, ജ്ഞേയ ജ്ഞേയരൂപ ന ഹോ, തബ തക രാഗ-ദ്വേഷ ഉത്പന്ന ഹോതാ ഹൈ; ഇസലിയേ യഹ ജ്ഞാന, അജ്ഞാനഭാവകോ ദൂര കരകേ, ജ്ഞാനരൂപ ഹോഓ, കി ജിസസേ ജ്ഞാനമേം ജോ ഭാവ ഔര അഭാവരൂപ ദോ അവസ്ഥാഐം ഹോതീ ഹൈം വേ മിട ജായേം ഔര ജ്ഞാന പൂര്ണസ്വഭാവകോ പ്രാപ്ത ഹോ ജായേ . യഹ പ്രാര്ഥനാ ഹൈ .൨൧൭.
൫൧൬