(രഥോദ്ധതാ) രാഗജന്മനി നിമിത്തതാം പര- ദ്രവ്യമേവ കലയന്തി യേ തു തേ . ഉത്തരന്തി ന ഹി മോഹവാഹിനീം ശുദ്ധബോധവിധുരാന്ധബുദ്ധയഃ ..൨൨൧.. അബ, ഇസീ അര്ഥകോ ദൃഢ കരനേകേ ലിയേ ഔര ആഗാമീ കഥനകാ സൂചക കാവ്യ കഹതേ ഹൈംഃ —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [യേ തു രാഗ-ജന്മനി പരദ്രവ്യമ് ഏവ നിമിത്തതാം കലയന്തി ] ജോ രാഗകീ ഉത്പത്തിമേം പരദ്രവ്യകാ ഹീ നിമിത്തത്വ ( – കാരണത്വ) മാനതേ ഹൈം, (അപനാ കുഛ ഭീ കാരണത്വ നഹീം മാനതേ,) [തേ ശുദ്ധ-ബോധ-വിധുര-അന്ധ-ബുദ്ധയഃ ] വേ — ജിനകീ ബുദ്ധി ശുദ്ധജ്ഞാനസേ രഹിത അംധ ഹൈ ഐസേ (അര്ഥാത് ജിനകീ ബുദ്ധി ശുദ്ധനയകേ വിഷയഭൂത ശുദ്ധ ആത്മസ്വരൂപകേ ജ്ഞാനസേ രഹിത അംധ ഹൈ ഐസേ) — [മോഹ-വാഹിനീം ന ഹി ഉത്തരന്തി ] — മോഹനദീകോ പാര നഹീം കര സകതേ.
ഭാവാര്ഥ : — ശുദ്ധനയകാ വിഷയ ആത്മാ അനന്ത ശക്തിവാന, ചൈതന്യചമത്കാരമാത്ര, നിത്യ, അഭേദ, ഏക ഹൈ. വഹ അപനേ ഹീ അപരാധസേ രാഗദ്വേഷരൂപ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ. ഐസാ നഹീം ഹൈ കി ജിസപ്രകാര നിമിത്തഭൂത പരദ്രവ്യ പരിണമിത കരതാ ഹൈ ഉസീപ്രകാര ആത്മാ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ, ഔര ഉസമേം ആത്മാകാ കോഈ പുരുഷാര്ഥ ഹീ നഹീം ഹൈ. ജിന്ഹേം ആത്മാകേ ഐസേ സ്വരൂപകാ ജ്ഞാന നഹീം ഹൈ വേ യഹ മാനതേ ഹൈം കി പരദ്രവ്യ ആത്മാകോ ജിസപ്രകാര പരിണമന കരാതാ ഹൈ ഉസീപ്രകാര ആത്മാ പരിണമിത ഹോതാ ഹൈ. ഐസാ മാനനേവാലേ മോഹരൂപീ നദീകോ പാര നഹീം കര സകതേ (അഥവാ മോഹ- സൈന്യകോ നഹീം ഹരാ സകതേ), ഉനകേ രാഗ-ദ്വേഷ നഹീം മിടതേ; ക്യോംകി രാഗ-ദ്വേഷ കരനേമേം യദി അപനാ പുരുഷാര്ഥ ഹോ തോ വഹ ഉനകേ മിടാനേമേം ഭീ ഹോ സകതാ ഹൈ, കിന്തു യദി ദൂസരേകേ കരായേ ഹീ രാഗ- ദ്വേഷ ഹോതാ ഹോ തോ പര തോ രാഗ-ദ്വേഷ കരായാ ഹീ കരേ, തബ ആത്മാ ഉന്ഹേം കഹാ സേ മിടാ സകേഗാ? ഇസലിയേ രാഗ-ദ്വേഷ അപനേ കിയേ ഹോതേ ഹൈം ഔര അപനേ മിടായേ മിടതേ ഹൈം — ഇസപ്രകാര കഥംചിത് മാനനാ സോ സമ്യഗ്ജ്ഞാന ഹൈ..൨൨൧..
സ്പര്ശ, രസ, ഗംധ, വര്ണ ഔര ശബ്ദാദിരൂപ പരിണമതേ പുദ്ഗല ആത്മാസേ കഹീം യഹ നഹീം കഹതേ ഹൈം കി ‘തൂ ഹമേം ജാന’, ഔര ആത്മാ ഭീ അപനേ സ്ഥാനസേ ഛൂടകര ഉന്ഹേം ജാനനേകോ നഹീം ജാതാ. ദോനോം സര്വഥാ സ്വതംത്രതയാ അപനേ അപനേ സ്വഭാവസേ ഹീ പരിണമിത ഹോതേ ഹൈം. ഇസപ്രകാര ആത്മാ പരകേ പ്രതി ഉദാസീന ( – സമ്ബന്ധ രഹിത, തടസ്ഥ) ഹൈ, തഥാപി അജ്ഞാനീ ജീവ സ്പര്ശാദികോ അച്ഛേ- ബുരേ മാനകര രാഗീ-ദ്വേഷീ ഹോതാ ഹൈ, യഹ ഉസകാ അജ്ഞാന ഹൈ.
ഇസ അര്ഥകീ ഗാഥാ കഹതേ ഹൈം : —