യോ ജ്ഞാനമാത്രമയതാം ന ജഹാതി ഭാവഃ .
തദ്ദ്രവ്യപര്യയമയം ചിദിഹാസ്തി വസ്തു ..൨൬൪..
ജ്ഞാനീഭവന്തി ജിനനീതിമലംഘയന്തഃ ..൨൬൫..
‘ഇത്യാദി അനേക ശക്തിയോംസേ യുക്ത ആത്മാ ഹൈ തഥാപി വഹ ജ്ഞാനമാത്രതാകോ നഹീം ഛോഡതാ’ — ഇസ അര്ഥകാ കലശരൂപ കാവ്യ കഹതേ ഹൈം : —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഇത്യാദി-അനേക-നിജ-ശക്തി-സുനിര്ഭരഃ അപി ] ഇത്യാദി ( – പൂര്വ കഥിത ൪൭ ശക്തിയാ ഇത്യാദി) അനേക നിജ ശക്തിയോംസേ ഭലീഭാ തി പരിപൂര്ണ ഹോനേ പര ഭീ [യഃ ഭാവഃ ജ്ഞാനമാത്രമയതാം ന ജഹാതി ] ജോ ഭാവ ജ്ഞാനമാത്രമയതാകോ നഹീം ഛോഡതാ, [തദ് ] ഐസാ വഹ, [ഏവം ക്രമ-അക്രമ-വിവര്തി- വിവര്ത-ചിത്രമ് ] പൂര്വോക്ത പ്രകാരസേ ക്രമരൂപ ഔര അക്രമരൂപസേ വര്തമാന വിവര്ത്തസേ ( – രൂപാന്തരസേ, പരിണമനസേ) അനേക പ്രകാരകാ, [ദ്രവ്യ-പര്യയമയം ] ദ്രവ്യപര്യായമയ [ചിദ് ] ചൈതന്യ (അര്ഥാത് ഐസാ വഹ ചൈതന്യ ഭാവ – ആത്മാ) [ഇഹ ] ഇസ ലോകമേം [വസ്തു അസ്തി ] വസ്തു ഹൈ.
ഭാവാര്ഥ : — കോഈ യഹ സമഝ സകതാ ഹൈ കി ആത്മാകോ ജ്ഞാനമാത്ര കഹാ ഹൈ, ഇസലിയേ വഹ ഏകസ്വരൂപ ഹീ ഹോഗാ. കിന്തു ഐസാ നഹീം ഹൈ. വസ്തുകാ സ്വരൂപ ദ്രവ്യപര്യായമയ ഹൈ. ചൈതന്യ ഭീ വസ്തു ഹൈ, ദ്രവ്യപര്യായമയ ഹൈ. വഹ ചൈതന്യ അര്ഥാത് ആത്മാ അനന്ത ശക്തിയോംസേ പരിപൂര്ണ ഹൈ ഔര ക്രമരൂപ തഥാ അക്രമരൂപ അനേക പ്രകാരകേ പരിണാമോംകേ വികാരോംകേ സമൂഹരൂപ അനേകാകാര ഹോതാ ഹൈ ഫി ര ഭീ ജ്ഞാനകോ — ജോ കി അസാധാരണഭാവ ഹൈ ഉസേ — നഹീം ഛോഡതാ, ഉസകീ സമസ്ത അവസ്ഥാഏം — പരിണാമ — പര്യായ ജ്ഞാനമയ ഹീ ഹൈം.൨൬൪.
‘ഇസ അനേകസ്വരൂപ — അനേകാന്തമയ — വസ്തുകോ ജോ ജാനതേ ഹൈം, ശ്രദ്ധാ കരതേ ഹൈം ഔര അനുഭവ കരതേ ഹൈം, വേ ജ്ഞാനസ്വരൂപ ഹോതേ ഹൈം’ — ഇസ ആശയകാ, സ്യാദ്വാദകാ ഫല ബതലാനേവാലാ കാവ്യ അബ കഹതേ ഹൈം —
ശ്ലോകാര്ഥ : — [ഇതി വസ്തു-തത്ത്വ-വ്യവസ്ഥിതിമ് നൈകാന്ത-സങ്ഗത-ദൃശാ സ്വയമേവ പ്രവിലോകയന്തഃ ] ഐസീ (അനേകാന്താത്മക) വസ്തുതത്ത്വകീ വ്യവസ്ഥിതികോ അനേകാന്ത-സംഗത