ଵିପାକକ୍ରମନିଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣାନି ସଂଯମଲବ୍ଧିସ୍ଥାନାନି ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯପି ନ ସନ୍ତି ଜୀଵସ୍ଯ, ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯ- ପରିଣାମମଯତ୍ଵେ ସତ୍ଯନୁଭୂତେର୍ଭିନ୍ନତ୍ଵାତ୍ . ଯାନି ପର୍ଯାପ୍ତାପର୍ଯାପ୍ତବାଦରସୂକ୍ଷ୍ମୈକେନ୍ଦ୍ରିଯଦ୍ଵୀନ୍ଦ୍ରିଯତ୍ରୀନ୍ଦ୍ରିଯ- ଚତୁରିନ୍ଦ୍ରିଯସଂଜ୍ଞ୍ଯସଂଜ୍ଞିପଂଚେନ୍ଦ୍ରିଯଲକ୍ଷଣାନି ଜୀଵସ୍ଥାନାନି ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯପି ନ ସନ୍ତି ଜୀଵସ୍ଯ, ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯପରିଣାମମଯତ୍ଵେ ସତ୍ଯନୁଭୂତେର୍ଭିନ୍ନତ୍ଵାତ୍ . ଯାନି ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟିସାସାଦନସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ଯଗ୍ମିଥ୍ଯା- ଦୃଷ୍ଟଯସଂଯତସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟିସଂଯତାସଂଯତପ୍ରମତ୍ତସଂଯତାପ୍ରମତ୍ତସଂଯତାପୂର୍ଵକରଣୋପଶମକକ୍ଷପକାନିଵୃତ୍ତିବାଦରସାଂପ- ରାଯୋପଶମକକ୍ଷପକସୂକ୍ଷ୍ମସାମ୍ପରାଯୋପଶମକକ୍ଷପକୋପଶାଂତକଷାଯକ୍ଷୀଣକଷାଯସଯୋଗକେଵଲ୍ଯଯୋଗକେଵଲି- ଲକ୍ଷଣାନି ଗୁଣସ୍ଥାନାନି ତାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯପି ନ ସନ୍ତି ଜୀଵସ୍ଯ, ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯପରିଣାମମଯତ୍ଵେ ସତ୍ଯନୁଭୂତେର୍ଭିନ୍ନତ୍ଵାତ୍ .
ଭିନ୍ନା ଭାଵାଃ ସର୍ଵ ଏଵାସ୍ଯ ପୁଂସଃ
ତେନୈଵାନ୍ତସ୍ତତ୍ତ୍ଵତଃ ପଶ୍ଯତୋଽମୀ
ନୋ ଦୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଯୁର୍ଦୃଷ୍ଟମେକଂ ପରଂ ସ୍ଯାତ୍ ..୩୭..
କ୍ଯୋଂକି ଵହ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯକେ ପରିଣାମମଯ ହୋନେସେ (ଅପନୀ) ଅନୁଭୂତିସେ ଭିନ୍ନ ହୈ . ୨୭ . ପର୍ଯାପ୍ତ ଏଵଂ ଅପର୍ଯାପ୍ତ ଐସେ ବାଦର ଔର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏକେନ୍ଦ୍ରିଯ, ଦ୍ଵୀନ୍ଦ୍ରିଯ, ତ୍ରୀନ୍ଦ୍ରିଯ, ଚତୁରିନ୍ଦ୍ରିଯ, ସଂଜ୍ଞୀ ଔର ଅସଂଜ୍ଞୀ ପଂଚେନ୍ଦ୍ରିଯ ଜିନକେ ଲକ୍ଷଣ ହୈଂ ଐସେ ଜୋ ଜୀଵସ୍ଥାନ ଵେ ସର୍ଵ ହୀ ଜୀଵକେ ନହୀଂ ହୈଂ, କ୍ଯୋଂକି ଵହ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯକେ ପରିଣାମମଯ ହୋନେସେ (ଅପନୀ) ଅନୁଭୂତିସେ ଭିନ୍ନ ହୈ . ୨୮ . ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟି, ସାସାଦନସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟି, ସମ୍ଯଗ୍ମିଥ୍ଯାଦୃଷ୍ଟି, ଅସଂଯତସମ୍ଯଗ୍ଦୃଷ୍ଟି, ସଂଯତାସଂଯତ, ପ୍ରମତ୍ତସଂଯତ, ଅପ୍ରମତ୍ତସଂଯତ, ଅପୂର୍ଵକରଣ — ଉପଶମକ ତଥା କ୍ଷପକ, ଅନିଵୃତ୍ତିବାଦରସାଂପରାଯ — ଉପଶମକ ତଥା କ୍ଷପକ, ସୂକ୍ଷ୍ମସାଂପରାଯ — ଉପଶମକ ତଥା କ୍ଷପକ, ଉପଶାନ୍ତକଷାଯ, କ୍ଷୀଣକଷାଯ, ସଯୋଗକେଵଲୀ ଔର ଅଯୋଗକେଵଲୀ ଜିନକା ଲକ୍ଷଣ ହୈଂ ଐସେ ଜୋ ଗୁଣସ୍ଥାନ ଵେ ସର୍ଵ ହୀ ଜୀଵକେ ନହୀଂ ହୈଂ, କ୍ଯୋଂକି ଵହ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯକେ ପରିଣାମମଯ ହୋନେସେ (ଅପନୀ) ଅନୁଭୂତିସେ ଭିନ୍ନ ହୈଂ . ୨୯ . (ଇସପ୍ରକାର ଯେ ସମସ୍ତ ହୀ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯକେ ପରିଣାମମଯ ଭାଵ ହୈଂ; ଵେ ସବ, ଜୀଵକେ ନହୀଂ ହୈଂ . ଜୀଵ ତୋ ପରମାର୍ଥସେ ଚୈତନ୍ଯଶକ୍ତିମାତ୍ର ହୈ .)..୫୦ ସେ ୫୫.. ଅବ ଇସୀ ଅର୍ଥକା କଲଶରୂପ କାଵ୍ଯ କହତେ ହୈଂ : —
ଶ୍ଲୋକାର୍ଥ : — [ଵର୍ଣ-ଆଦ୍ଯାଃ ] ଜୋ ଵର୍ଣାଦିକ [ଵା ] ଅଥଵା [ରାଗ-ମୋହ-ଆଦଯଃ ଵା ] ରାଗମୋହାଦିକ [ଭାଵାଃ ] ଭାଵ କହେ [ସର୍ଵେ ଏଵ ] ଵେ ସବ ହୀ [ଅସ୍ଯ ପୁଂସଃ ] ଇସ ପୁରୁଷ (ଆତ୍ମା)ସେ [ଭିନ୍ନାଃ ] ଭିନ୍ନ ହୈଂ, [ତେନ ଏଵ ] ଇସଲିଯେ [ଅନ୍ତଃତତ୍ତ୍ଵତଃ ପଶ୍ଯତଃ ] ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିସେ ଦେଖନେଵାଲେକୋ [ଅମୀ ନୋ ଦୃଷ୍ଟାଃ ସ୍ଯୁଃ ] ଯହ ସବ ଦିଖାଈ ନହୀଂ ଦେତେ, [ଏକଂ ପରଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାତ୍ ] ମାତ୍ର ଏକ ସର୍ଵୋପରି ତତ୍ତ୍ଵ ହୀ ଦିଖାଈ