ଯସ୍ଯ ତୁ ସଂସାରାଵସ୍ଥାଯାଂ ଜୀଵସ୍ଯ ଵର୍ଣାଦିତାଦାତ୍ମ୍ଯମସ୍ତୀତ୍ଯଭିନିଵେଶସ୍ତସ୍ଯ ତଦାନୀଂ ସ ଜୀଵୋ ରୂପିତ୍ଵମଵଶ୍ଯମଵାପ୍ନୋତି . ରୂପିତ୍ଵଂ ଚ ଶେଷଦ୍ରଵ୍ଯାସାଧାରଣଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମସ୍ତି . ତତୋ ରୂପିତ୍ଵେନ ଲକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଭଵତି ସ ଜୀଵୋ ଭଵତି . ରୂପିତ୍ଵେନ ଲକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯମେଵ ଭଵତି . ଏଵଂ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯମେଵ ସ୍ଵଯଂ ଜୀଵୋ ଭଵତି, ନ ପୁନରିତରଃ କତରୋଽପି . ତଥା ଚ ସତି, ମୋକ୍ଷାଵସ୍ଥାଯାମପି ନିତ୍ଯସ୍ଵଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତସ୍ଯ ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵାସ୍ଵପ୍ଯଵସ୍ଥାସ୍ଵନପାଯିତ୍ଵାଦନାଦିନିଧନତ୍ଵେନ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯମେଵ ସ୍ଵଯଂ ଜୀଵୋ ଭଵତି, ନ ପୁନରିତରଃ କତରୋଽପି . ତଥା ଚ ସତି, ତସ୍ଯାପି ପୁଦ୍ଗଲେଭ୍ଯୋ ଭିନ୍ନସ୍ଯ
ଗାଥାର୍ଥ : — [ଅଥ ] ଅଥଵା ଯଦି [ତଵ ] ତୁମ୍ହାରା ମତ ଯହ ହୋ କି — [ସଂସାରସ୍ଥାନାଂ ଜୀଵାନାଂ ] ସଂସାରମେଂ ସ୍ଥିତ ଜୀଵୋଂକେ ହୀ [ଵର୍ଣାଦଯଃ ] ଵର୍ଣାଦିକ (ତାଦାତ୍ମ୍ଯସ୍ଵରୂପସେ) [ଭଵନ୍ତି ] ହୈଂ, [ତସ୍ମାତ୍ ] ତୋ ଇସ କାରଣସେ [ସଂସାରସ୍ଥାଃ ଜୀଵାଃ ] ସଂସାରମେଂ ସ୍ଥିତ ଜୀଵ [ରୂପିତ୍ଵମ୍ ଆପନ୍ନାଃ ] ରୂପିତ୍ଵକୋ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଯେ; [ଏଵଂ ] ଐସା ହୋନେ ପର, [ତଥାଲକ୍ଷଣେନ ] ଵୈସା ଲକ୍ଷଣ (ଅର୍ଥାତ୍ ରୂପିତ୍ଵଲକ୍ଷଣ) ତୋ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯକା ହୋନେସେ, [ମୂଢମତେ ] ହେ ମୂଢବୁଦ୍ଧି ! [ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯଂ ] ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯ ହୀ [ଜୀଵଃ ] ଜୀଵ କହଲାଯା [ଚ ] ଔର (ମାତ୍ର ସଂସାର-ଅଵସ୍ଥାମେଂ ହୀ ନହୀଂ କିନ୍ତୁ) [ନିର୍ଵାଣମ୍ ଉପଗତଃ ଅପି ] ନିର୍ଵାଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋନେ ପର ଭୀ [ପୁଦ୍ଗଲଃ ] ପୁଦ୍ଗଲ ହୀ [ଜୀଵତ୍ଵଂ ] ଜୀଵତ୍ଵକୋ [ପ୍ରାପ୍ତଃ ] ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଆ !
ଟୀକା : — ଫି ର ଜିସକା ଯହ ଅଭିପ୍ରାଯ ହୈ କି — ସଂସାର-ଅଵସ୍ଥାମେଂ ଜୀଵକା ଵର୍ଣାଦିଭାଵୋଂକେ ସାଥ ତାଦାତ୍ମ୍ଯସମ୍ବନ୍ଧ ହୈ, ଉସକେ ମତମେଂ ସଂସାର-ଅଵସ୍ଥାକେ ସମଯ ଵହ ଜୀଵ ଅଵଶ୍ଯ ରୂପିତ୍ଵକୋ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋତା ହୈ; ଔର ରୂପିତ୍ଵ ତୋ କିସୀ ଦ୍ରଵ୍ଯକା, ଶେଷ ଦ୍ରଵ୍ଯୋଂସେ ଅସାଧାରଣ ଐସା ଲକ୍ଷଣ ହୈ . ଇସଲିଯେ ରୂପିତ୍ଵ(ଲକ୍ଷଣ)ସେ ଲକ୍ଷିତ (ଲକ୍ଷ୍ଯରୂପ ହୋନେଵାଲା) ଜୋ କୁଛ ହୋ ଵହୀ ଜୀଵ ହୈ . ରୂପିତ୍ଵସେ ଲକ୍ଷିତ ତୋ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯ ହୀ ହୈ . ଇସପ୍ରକାର ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯ ହୀ ସ୍ଵଯଂ ଜୀଵ ହୈ, କିନ୍ତୁ ଉସକେ ଅତିରିକ୍ତ ଦୂସରା କୋଈ ଜୀଵ ନହୀଂ ହୈ . ଐସା ହୋନେ ପର, ମୋକ୍ଷ-ଅଵସ୍ଥାମେଂ ଭୀ ପୁଦ୍ଗଲଦ୍ରଵ୍ଯ ହୀ ସ୍ଵଯଂ ଜୀଵ (ସିଦ୍ଧ ହୋତା) ହୈ, କିନ୍ତୁ ଉସକେ ଅତିରିକ୍ତ ଅନ୍ଯ କୋଈ ଜୀଵ (ସିଦ୍ଧ ହୋତା) ନହୀଂ; କ୍ଯୋଂକି ସଦା ଅପନେ ସ୍ଵଲକ୍ଷଣସେ ଲକ୍ଷିତ ଐସା ଦ୍ରଵ୍ଯ ସଭୀ ଅଵସ୍ଥାଓଂମେଂ ହାନି ଅଥଵା ହ୍ରାସକୋ ନ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋନେସେ ଅନାଦି-ଅନନ୍ତ ହୋତା ହୈ . ଐସା ହୋନେସେ, ଉସକେ ମତମେଂ ଭୀ (ସଂସାର-ଅଵସ୍ଥାମେଂ ହୀ ଜୀଵକା ଵର୍ଣାଦିକେ ସାଥ ତାଦାତ୍ଯ ମାନନେଵାଲେକେ ମତମେଂ ଭୀ), ପୁଦ୍ଗଲୋଂସେ ଭିନ୍ନ ଐସା କୋଈ ଜୀଵଦ୍ରଵ୍ଯ ନ ରହନେସେ, ଜୀଵକା ଅଵଶ୍ଯ ଅଭାଵ ହୋତା ହୈ .
ଭାଵାର୍ଥ : — ଯଦି ଐସା ମାନା ଜାଯ କି ସଂସାର-ଅଵସ୍ଥାମେଂ ଜୀଵକା ଵର୍ଣାଦିକେ ସାଥ
୧୧୮