ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਸਂਸਾਰਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਜੀਵਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣਾਦਿਤਾਦਾਤ੍ਮ੍ਯਮਸ੍ਤੀਤ੍ਯਭਿਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦਾਨੀਂ ਸ ਜੀਵੋ ਰੂਪਿਤ੍ਵਮਵਸ਼੍ਯਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ . ਰੂਪਿਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ੇਸ਼ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸਾਧਾਰਣਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼ਣਮਸ੍ਤਿ . ਤਤੋ ਰੂਪਿਤ੍ਵੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭਵਤਿ ਸ ਜੀਵੋ ਭਵਤਿ . ਰੂਪਿਤ੍ਵੇਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਵ ਭਵਤਿ . ਏਵਂ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਵ ਸ੍ਵਯਂ ਜੀਵੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਪੁਨਰਿਤਰਃ ਕਤਰੋਪਿ . ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ, ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਵਸ੍ਥਾਯਾਮਪਿ ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਲਕ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਪ੍ਯਵਸ੍ਥਾਸ੍ਵਨਪਾਯਿਤ੍ਵਾਦਨਾਦਿਨਿਧਨਤ੍ਵੇਨ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਵ ਸ੍ਵਯਂ ਜੀਵੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਪੁਨਰਿਤਰਃ ਕਤਰੋਪਿ . ਤਥਾ ਚ ਸਤਿ, ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਪੁਦ੍ਗਲੇਭ੍ਯੋ ਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਅਥ ] ਅਥਵਾ ਯਦਿ [ਤਵ ] ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਮਤ ਯਹ ਹੋ ਕਿ — [ਸਂਸਾਰਸ੍ਥਾਨਾਂ ਜੀਵਾਨਾਂ ] ਸਂਸਾਰਮੇਂ ਸ੍ਥਿਤ ਜੀਵੋਂਕੇ ਹੀ [ਵਰ੍ਣਾਦਯਃ ] ਵਰ੍ਣਾਦਿਕ (ਤਾਦਾਤ੍ਮ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਸੇ) [ਭਵਨ੍ਤਿ ] ਹੈਂ, [ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ] ਤੋ ਇਸ ਕਾਰਣਸੇ [ਸਂਸਾਰਸ੍ਥਾਃ ਜੀਵਾਃ ] ਸਂਸਾਰਮੇਂ ਸ੍ਥਿਤ ਜੀਵ [ਰੂਪਿਤ੍ਵਮ੍ ਆਪਨ੍ਨਾਃ ] ਰੂਪਿਤ੍ਵਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੁਯੇ; [ਏਵਂ ] ਐਸਾ ਹੋਨੇ ਪਰ, [ਤਥਾਲਕ੍ਸ਼ਣੇਨ ] ਵੈਸਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਰੂਪਿਤ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣ) ਤੋ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾ ਹੋਨੇਸੇ, [ਮੂਢਮਤੇ ] ਹੇ ਮੂਢਬੁਦ੍ਧਿ ! [ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ] ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹੀ [ਜੀਵਃ ] ਜੀਵ ਕਹਲਾਯਾ [ਚ ] ਔਰ (ਮਾਤ੍ਰ ਸਂਸਾਰ-ਅਵਸ੍ਥਾਮੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿਨ੍ਤੁ) [ਨਿਰ੍ਵਾਣਮ੍ ਉਪਗਤਃ ਅਪਿ ] ਨਿਰ੍ਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਨੇ ਪਰ ਭੀ [ਪੁਦ੍ਗਲਃ ] ਪੁਦ੍ਗਲ ਹੀ [ਜੀਵਤ੍ਵਂ ] ਜੀਵਤ੍ਵਕੋ [ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ] ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੁਆ !
ਟੀਕਾ : — ਫਿ ਰ ਜਿਸਕਾ ਯਹ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਹੈ ਕਿ — ਸਂਸਾਰ-ਅਵਸ੍ਥਾਮੇਂ ਜੀਵਕਾ ਵਰ੍ਣਾਦਿਭਾਵੋਂਕੇ ਸਾਥ ਤਾਦਾਤ੍ਮ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਹੈ, ਉਸਕੇ ਮਤਮੇਂ ਸਂਸਾਰ-ਅਵਸ੍ਥਾਕੇ ਸਮਯ ਵਹ ਜੀਵ ਅਵਸ਼੍ਯ ਰੂਪਿਤ੍ਵਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਔਰ ਰੂਪਿਤ੍ਵ ਤੋ ਕਿਸੀ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾ, ਸ਼ੇਸ਼ ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਂਸੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਐਸਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਰੂਪਿਤ੍ਵ(ਲਕ੍ਸ਼ਣ)ਸੇ ਲਕ੍ਸ਼ਿਤ (ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਰੂਪ ਹੋਨੇਵਾਲਾ) ਜੋ ਕੁਛ ਹੋ ਵਹੀ ਜੀਵ ਹੈ . ਰੂਪਿਤ੍ਵਸੇ ਲਕ੍ਸ਼ਿਤ ਤੋ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹੀ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹੀ ਸ੍ਵਯਂ ਜੀਵ ਹੈ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਉਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਦੂਸਰਾ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਹੈ . ਐਸਾ ਹੋਨੇ ਪਰ, ਮੋਕ੍ਸ਼-ਅਵਸ੍ਥਾਮੇਂ ਭੀ ਪੁਦ੍ਗਲਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹੀ ਸ੍ਵਯਂ ਜੀਵ (ਸਿਦ੍ਧ ਹੋਤਾ) ਹੈ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਉਸਕੇ ਅਤਿਰਿਕ੍ਤ ਅਨ੍ਯ ਕੋਈ ਜੀਵ (ਸਿਦ੍ਧ ਹੋਤਾ) ਨਹੀਂ; ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਸਦਾ ਅਪਨੇ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸ਼ਣਸੇ ਲਕ੍ਸ਼ਿਤ ਐਸਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸਭੀ ਅਵਸ੍ਥਾਓਂਮੇਂ ਹਾਨਿ ਅਥਵਾ ਹ੍ਰਾਸਕੋ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਨੇਸੇ ਅਨਾਦਿ-ਅਨਨ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਐਸਾ ਹੋਨੇਸੇ, ਉਸਕੇ ਮਤਮੇਂ ਭੀ (ਸਂਸਾਰ-ਅਵਸ੍ਥਾਮੇਂ ਹੀ ਜੀਵਕਾ ਵਰ੍ਣਾਦਿਕੇ ਸਾਥ ਤਾਦਾਤ੍ਯ ਮਾਨਨੇਵਾਲੇਕੇ ਮਤਮੇਂ ਭੀ), ਪੁਦ੍ਗਲੋਂਸੇ ਭਿਨ੍ਨ ਐਸਾ ਕੋਈ ਜੀਵਦ੍ਰਵ੍ਯ ਨ ਰਹਨੇਸੇ, ਜੀਵਕਾ ਅਵਸ਼੍ਯ ਅਭਾਵ ਹੋਤਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਯਦਿ ਐਸਾ ਮਾਨਾ ਜਾਯ ਕਿ ਸਂਸਾਰ-ਅਵਸ੍ਥਾਮੇਂ ਜੀਵਕਾ ਵਰ੍ਣਾਦਿਕੇ ਸਾਥ
੧੧੮