ਨਿਸ਼੍ਚਯਤਃ ਕਰ੍ਮਕਰਣਯੋਰਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਯਦ੍ਯੇਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਤ੍ਤਦੇਵੇਤਿ ਕ੍ਰੁਤ੍ਵਾ, ਯਥਾ ਕਨਕਪਤ੍ਰਂ ਕਨਕੇਨ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਕਨਕਮੇਵ, ਨ ਤ੍ਵਨ੍ਯਤ੍, ਤਥਾ ਜੀਵਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਬਾਦਰਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਕੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਃਪਂਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ- ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਾਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਾਭਿਧਾਨਾਭਿਃ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯੀਭਿਃ ਨਾਮਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਿ ਪੁਦ੍ਗਲ ਏਵ, ਨ ਤੁ ਜੀਵਃ . ਨਾਮਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤੀਨਾਂ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯਤ੍ਵਂ ਚਾਗਮਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਯਮਾਨਸ਼ਰੀਰਾਦਿਮੂਰ੍ਤਕਾਰ੍ਯਾਨੁਮੇਯਂ ਚ . ਏਵਂ ਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਸ਼ਰੀਰਸਂਸ੍ਥਾਨਸਂਹਨਨਾਨ੍ਯਪਿ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯਨਾਮਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿਨਿਰ੍ਵ੍ਰੁਤ੍ਤਤ੍ਵੇ ਸਤਿ ਤਦਵ੍ਯਤਿਰੇਕਾ- ਜ੍ਜੀਵਸ੍ਥਾਨੈਰੇਵੋਕ੍ਤਾਨਿ . ਤਤੋ ਨ ਵਰ੍ਣਾਦਯੋ ਜੀਵ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚਯਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤਃ .
ਤਦੇਵ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਕਥਂਚਨਾਨ੍ਯਤ੍ .
[ਕਰਣਭੂਤਾਭਿਃ ] ਕਰਣਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਕਰ [ਨਿਰ੍ਵ੍ਰੁਤ੍ਤਾਨਿ ] ਰਚਿਤ [ਜੀਵਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ] ਜੋ ਜੀਵਸ੍ਥਾਨ
(ਜੀਵਸਮਾਸ) ਹੈਂ ਵੇ [ਜੀਵਃ ] ਜੀਵ [ਕਥਂ ] ਕੈਸੇ [ਭਣ੍ਯਤੇ ] ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਤੇ ਹੈਂ ?
ਟੀਕਾ : — ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਸੇ ਕਰ੍ਮ ਔਰ ਕਰਣਕੀ ਅਭਿਨ੍ਨਤਾ ਹੋਨੇਸੇ, ਜੋ ਜਿਸਸੇ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ ( – ਹੋਤਾ ਹੈ) ਵਹ ਵਹੀ ਹੈ — ਯਹ ਸਮਝਕਰ (ਨਿਸ਼੍ਚਯ ਕਰਕੇ), ਜੈਸੇ ਸੁਵਰ੍ਣਪਤ੍ਰ ਸੁਵਰ੍ਣਸੇ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੋਨੇਸੇ ਸੁਵਰ੍ਣ ਹੀ ਹੈ, ਅਨ੍ਯ ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਜੀਵਸ੍ਥਾਨ ਬਾਦਰ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ, ਏਕੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਦ੍ਵੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਤ੍ਰੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਚਤੁਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਪਂਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ, ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ ਔਰ ਅਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤ ਨਾਮਕ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯੀ ਨਾਮਕਰ੍ਮਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿਯੋਂਸੇ ਕਿਯੇ ਜਾਤੇ ਹੋਨੇਸੇ ਪੁਦ੍ਗਲ ਹੀ ਹੈਂ, ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਹੈਂ . ਔਰ ਨਾਮਕਰ੍ਮਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿਯੋਂਕੀ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯਤਾ ਤੋ ਆਗਮਸੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਹੈ ਤਥਾ ਅਨੁਮਾਨਸੇ ਭੀ ਜਾਨੀ ਜਾ ਸਕਤੀ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਨੇਵਾਲੇ ਸ਼ਰੀਰ ਆਦਿ ਤੋ ਮੂਰ੍ਤਿਕ ਭਾਵ ਹੈਂ ਵੇ ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿਯੋਂਕੇ ਕਾਰ੍ਯ ਹੈਂ, ਇਸਲਿਯੇ ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿਯਾਁ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯ ਹੈਂ ਐਸਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੋ ਸਕਤਾ ਹੈ .
ਇਸੀਪ੍ਰਕਾਰ ਗਨ੍ਧ, ਰਸ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼, ਰੂਪ, ਸ਼ਰੀਰ, ਸਂਸ੍ਥਾਨ ਔਰ ਸਂਹਨਨ ਭੀ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯ ਨਾਮਕਰ੍ਮਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰੁਤਿਯੋਂਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਰਚਿਤ ਹੋਨੇਸੇ ਪੁਦ੍ਗਲਸੇ ਅਭਿਨ੍ਨ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ ਮਾਤ੍ਰ ਜੀਵਸ੍ਥਾਨੋਂਕੋ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯ ਕਹਨੇ ਪਰ, ਇਨ ਸਬਕੋ ਭੀ ਪੁਦ੍ਗਲਮਯ ਹੀ ਕਥਿਤ ਸਮਝਨਾ ਚਾਹਿਯੇ .
ਇਸਲਿਯੇ ਵਰ੍ਣਾਦਿਕ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਯਹ ਨਿਸ਼੍ਚਯਨਯਕਾ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਤ ਹੈ ..੬੫-੬੬..
ਯਹਾਁ ਇਸੀ ਅਰ੍ਥਕਾ ਕਲਸ਼ਰੂਪ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਯੇਨ ] ਜਿਸ ਵਸ੍ਤੁਸੇ [ਅਤ੍ਰ ਯਦ੍ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ] ਜੋ ਭਾਵ ਬਨੇ, [ਤਤ੍ ] ਵਹ ਭਾਵ [ਤਦ੍ ਏਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ ] ਵਹ ਵਸ੍ਤੁ ਹੀ ਹੈ, [ਕਥਂਚਨ ] ਕਿਸੀ ਭੀ ਪ੍ਰਕਾਰ [ ਅਨ੍ਯਤ੍ ਨ ] ਅਨ੍ਯ ਵਸ੍ਤੁ ਨਹੀਂ ਹੈ; [ਇਹ ] ਜੈਸੇ ਜਗਤਮੇਂ [ਰੁਕ੍ਮੇਣ ਨਿਰ੍ਵ੍ਰੁਤ੍ਤਮ੍ ਅਸਿਕੋਸ਼ਂ ] ਸ੍ਵਰ੍ਣਨਿਰ੍ਮਿਤ ਮ੍ਯਾਨਕੋ [ਰੁਕ੍ਮਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ] ਲੋਗ
੧੨੦