ਏਸ਼ ਖਲੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਜ੍ਞਾਨਰੂਪੋ ਮਿਥ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਨਾਜ੍ਞਾਨਾਵਿਰਤਿਰੂਪਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸਵਿਕਾਰਸ਼੍ਚੈਤਨ੍ਯਪਰਿਣਾਮਃ ਪਰਾਤ੍ਮਨੋਰਵਿਸ਼ੇਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨਾਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞਾਨੇਨਾਵਿਸ਼ੇਸ਼ਰਤ੍ਯਾ ਚ ਸਮਸ੍ਤਂ ਭੇਦਮਪਹ੍ਨੁਤ੍ਯ ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਕਭਾਵਾਪਨ੍ਨ- ਯੋਸ਼੍ਚੇਤਨਾਚੇਤਨਯੋਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਧਿਕਰਣ੍ਯੇਨਾਨੁਭਵਨਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧੋਹਮਿਤ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਵਿਕਲ੍ਪਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ; ਤਤੋਯ- ਮਾਤ੍ਮਾ ਕ੍ਰੋਧੋਹਮਿਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਵਿਕਾਰੇਣ ਚੈਤਨ੍ਯਪਰਿਣਾਮੇਨ ਪਰਿਣਮਨ੍ ਤਸ੍ਯ ਸਵਿਕਾਰਚੈਤਨ੍ਯ- ਪਰਿਣਾਮਰੂਪਸ੍ਯਾਤ੍ਮਭਾਵਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ . ਪਰ, ਰਾਗਾਦਿਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਆਤ੍ਮਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ, ਜ੍ਞਾਤਾ ਹੀ ਰਹਤਾ ਹੈ ..੯੩..
ਅਬ ਯਹ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨ ਕਰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜ੍ਞਾਨਸੇ ਕਰ੍ਮ ਕੈਸੇ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਹੋਤਾ ਹੈ ? ਇਸਕਾ ਉਤ੍ਤਰ ਦੇਤੇ ਹੁਏ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ : —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ] ਤੀਨ ਪ੍ਰਕਾਰਕਾ [ਏਸ਼ਃ ] ਯਹ [ਉਪਯੋਗਃ ] ਉਪਯੋਗ [ਅਹਮ੍ ਕ੍ਰੋਧਃ ] ‘ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ ਹੂਁ’ ਐਸਾ [ਆਤ੍ਮਵਿਕਲ੍ਪਂ ] ਅਪਨਾ ਵਿਕਲ੍ਪ [ਕਰੋਤਿ ] ਕਰਤਾ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ [ਸਃ ] ਆਤ੍ਮਾ [ਤਸ੍ਯ ਉਪਯੋਗਸ੍ਯ ] ਉਸ ਉਪਯੋਗਰੂਪ [ਆਤ੍ਮਭਾਵਸ੍ਯ ] ਅਪਨੇ ਭਾਵਕਾ [ਕਰ੍ਤਾ ] ਕਰ੍ਤਾ [ਭਵਤਿ ] ਹੋਤਾ ਹੈ .
ਟੀਕਾ : — ਵਾਸ੍ਤਵਮੇਂ ਯਹ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਯਾ ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਜੋ ਮਿਥ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਨ – ਅਜ੍ਞਾਨ-ਅਵਿਰਤਿਰੂਪ ਤੀਨ ਪ੍ਰਕਾਰਕਾ ਸਵਿਕਾਰ ਚੈਤਨ੍ਯਪਰਿਣਾਮ ਹੈ ਵਹ, ਪਰਕੇ ਔਰ ਅਪਨੇ ਅਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਰ੍ਸ਼ਨਸੇ, ਅਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ੍ਞਾਨਸੇ ਔਰ ਅਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਤਿ (ਲੀਨਤਾ)ਸੇ ਸਮਸ੍ਤ ਭੇਦਕੋ ਛਿਪਾਕਰ, ਭਾਵ੍ਯਭਾਵਕਭਾਵਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਚੇਤਨ ਔਰ ਅਚੇਤਨਕਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਅਧਿਕਰਣਸੇ ( – ਮਾਨੋਂ ਉਨਕਾ ਏਕ ਆਧਾਰ ਹੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ) ਅਨੁਭਵ ਕਰਨੇਸੇ, ‘ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ ਹੂਁ’ ਐਸਾ ਅਪਨਾ ਵਿਕਲ੍ਪ ਉਤ੍ਪਨ੍ਨ ਕਰਤਾ ਹੈ; ਇਸਲਿਯੇ ‘ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ ਹੂਁ’ ਐਸੀ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਕੇ ਕਾਰਣ ਜੋ ਸਵਿਕਾਰ (ਵਿਕਾਰਯੁਕ੍ਤ) ਹੈ ਐਸੇ ਚੈਤਨ੍ਯਪਰਿਣਾਮਰੂਪ ਪਰਿਣਮਿਤ ਹੋਤਾ ਹੁਆ ਯਹ ਆਤ੍ਮਾ ਉਸ ਸਵਿਕਾਰ ਚੈਤਨ੍ਯਪਰਿਣਾਮਰੂਪ ਅਪਨੇ ਭਾਵਕਾ ਕਰ੍ਤਾ ਹੋਤਾ ਹੈ .
੧੭੦