(ਉਪਜਾਤਿ) ਏਕਸ੍ਯ ਮੂਢੋ ਨ ਤਥਾ ਪਰਸ੍ਯ ਚਿਤਿ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੌ . ਯਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦੀ ਚ੍ਯੁਤਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ- ਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਖਲੁ ਚਿਚ੍ਚਿਦੇਵ ..੭੧..
(ਉਪਜਾਤਿ) ਏਕਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤੋ ਨ ਤਥਾ ਪਰਸ੍ਯ ਚਿਤਿ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੌ . ਯਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦੀ ਚ੍ਯੁਤਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ- ਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਖਲੁ ਚਿਚ੍ਚਿਦੇਵ ..੭੨..
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਇਸ ਗ੍ਰਨ੍ਥਮੇਂ ਪਹਲੇਸੇ ਹੀ ਵ੍ਯਵਹਾਰਨਯਕੋ ਗੌਣ ਕਰਕੇ ਔਰ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਯਕੋ ਮੁਖ੍ਯ ਕਰਕੇ ਕਥਨ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ . ਚੈਤਨ੍ਯਕੇ ਪਰਿਣਾਮ ਪਰਨਿਮਿਤ੍ਤਸੇ ਅਨੇਕ ਹੋਤੇ ਹੈਂ ਉਨ ਸਬਕੋ ਆਚਾਰ੍ਯਦੇਵ ਪਹਲੇਸੇ ਹੀ ਗੌਣ ਕਹਤੇ ਆਯੇ ਹੈਂ ਔਰ ਉਨ੍ਹੋਂਨੇ ਜੀਵਕੋ ਮੁਖ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਚੈਤਨ੍ਯਮਾਤ੍ਰ ਕਹਾ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਜੀਵ-ਪਦਾਰ੍ਥਕੋ ਸ਼ੁਦ੍ਧ, ਨਿਤ੍ਯ, ਅਭੇਦ ਚੈਤਨ੍ਯਮਾਤ੍ਰ ਸ੍ਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਅਬ ਕਹਤੇ ਹੈਂ ਕਿ — ਜੋ ਇਸ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਯਕਾ ਭੀ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ (ਵਿਕਲ੍ਪ) ਕਰੇਗਾ ਵਹ ਭੀ ਉਸ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸ੍ਵਰੂਪਕੇ ਸ੍ਵਾਦਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ . ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਨਯਕੀ ਤੋ ਬਾਤ ਹੀ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ? ਕਿਨ੍ਤੁ ਯਦਿ ਕੋਈ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਯਕਾ ਭੀ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ ਕਰੇਗਾ ਤੋ ਪਕ੍ਸ਼ਕਾ ਰਾਗ ਨਹੀਂ ਮਿਟੇਗਾ, ਇਸਲਿਯੇ ਵੀਤਰਾਗਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋਗੀ . ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤਕੋ ਛੋੜਕਰ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਸ੍ਵਰੂਪਮੇਂ ਲੀਨ ਹੋਨੇ ਪਰ ਹੀ ਸਮਯਸਾਰਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਿਯਾ ਜਾਤਾ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਨਯਕੋ ਜਾਨਕਰ, ਉਸਕਾ ਭੀ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ ਛੋੜਕਰ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸ੍ਵਰੂਪਕਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਵਰੂਪਮੇਂ ਪ੍ਰਵ੍ਰੁਤ੍ਤਿਰੂਪ ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਕੇ, ਵੀਤਰਾਗ ਦਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹਿਯੇ .੭੦.
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਮੂਢਃ ] ਜੀਵ ਮੂਢ (ਮੋਹੀ) ਹੈ [ਏਕਸ੍ਯ ] ਐਸਾ ਏਕ ਨਯਕਾ ਪਕ੍ਸ਼ ਹੈ ਔਰ [ਨ ਤਥਾ ] ਜੀਵ ਮੂਢ (ਮੋਹੀ) ਨਹੀਂ ਹੈ [ਪਰਸ੍ਯ ] ਐਸਾ ਦੂਸਰੇ ਨਯਕਾ ਪਕ੍ਸ਼ ਹੈੇ; [ਇਤਿ ] ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ [ਚਿਤਿ ] ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਜੀਵਕੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮੇਂ [ਦ੍ਵਯੋਃ ] ਦੋ ਨਯੋਂਕੇ [ਦ੍ਵੌ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੌ ] ਦੋ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ ਹੈਂ . [ਯਃ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦੀ ਚ੍ਯੁਤਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤਃ ] ਜੋ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਤ੍ਤਾ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤਰਹਿਤ ਹੈ [ਤਸ੍ਯ ] ਉਸੇ [ਨਿਤ੍ਯਂ ] ਨਿਰਨ੍ਤਰ [ਚਿਤ੍ ] ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਜੀਵ [ਖਲੁ ਚਿਤ੍ ਏਵ ਅਸ੍ਤਿ ] ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਹੀ ਹੈ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਉਸੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਜੀਵ ਜੈਸਾ ਹੈ ਵੈਸਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰ ਅਨੁਭਵਮੇਂ ਆਤਾ ਹੈ) .੭੧.
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਰਕ੍ਤਃ ] ਜੀਵ ਰਾਗੀ ਹੈ [ਏਕਸ੍ਯ ] ਐਸਾ ਏਕ ਨਯਕਾ ਪਕ੍ਸ਼ ਹੈ ਔਰ [ਨ
੨੧੮