ਚਿਤਿ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੌ .
ਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਖਲੁ ਚਿਚ੍ਚਿਦੇਵ ..੮੯..
ਮੇਵਂ ਵ੍ਯਤੀਤ੍ਯ ਮਹਤੀਂ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਕਕ੍ਸ਼ਾਮ੍ .
ਸ੍ਵਂ ਭਾਵਮੇਕਮੁਪਯਾਤ੍ਯਨੁਭੂਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ..੯੦..
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਭਾਤਃ ] ਜੀਵ ‘ਭਾਤ’ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਵਰ੍ਤਮਾਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼) ਹੈ [ਏਕਸ੍ਯ ] ਐਸਾ ਏਕ ਨਯਕਾ ਪਕ੍ਸ਼ ਹੈ ਔਰ [ਨ ਤਥਾ ] ਜੀਵ ‘ਭਾਤ’ ਨਹੀਂ ਹੈ [ਪਰਸ੍ਯ ] ਐਸਾ ਦੂਸਰੇ ਨਯਕਾ ਪਕ੍ਸ਼ ਹੈੇ; [ਇਤਿ ] ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ [ਚਿਤਿ ] ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਜੀਵਕੇ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮੇਂ [ਦ੍ਵਯੋਃ ] ਦੋ ਨਯੋਂਕੇ [ਦ੍ਵੌ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੌ ] ਦੋ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ ਹੈਂ . [ਯਃ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਦੀ ਚ੍ਯੁਤਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤਃ ] ਜੋ ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਤ੍ਤਾ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤਰਹਿਤ ਹੈ [ਤਸ੍ਯ ] ਉਸੇ [ਨਿਤ੍ਯਂ ] ਨਿਰਨ੍ਤਰ [ਚਿਤ੍ ] ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਜੀਵ [ਖਲੁ ਚਿਤ੍ ਏਵ ਅਸ੍ਤਿ ] ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਹੀ ਹੈ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਉਸੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਜੀਵ ਜੈਸਾ ਹੈ ਵੈਸਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰ ਅਨੁਭੂਤ ਹੋਤਾ ਹੈ) .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਬਦ੍ਧ ਅਬਦ੍ਧ, ਮੂਢ ਅਮੂਢ, ਰਾਗੀ ਅਰਾਗੀ, ਦ੍ਵੇਸ਼ੀ ਅਦ੍ਵੇਸ਼ੀ, ਕਰ੍ਤਾ ਅਕਰ੍ਤਾ, ਭੋਕ੍ਤਾ ਅਭੋਕ੍ਤਾ, ਜੀਵ ਅਜੀਵ, ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮ ਸ੍ਥੂਲ, ਕਾਰਣ ਅਕਾਰਣ, ਕਾਰ੍ਯ ਅਕਾਰ੍ਯ, ਭਾਵ ਅਭਾਵ, ਏਕ ਅਨੇਕ, ਸਾਨ੍ਤ ਅਨਨ੍ਤ, ਨਿਤ੍ਯ ਅਨਿਤ੍ਯ, ਵਾਚ੍ਯ ਅਵਾਚ੍ਯ, ਨਾਨਾ ਅਨਾਨਾ, ਚੇਤ੍ਯ ਅਚੇਤ੍ਯ, ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਯ ਅਦ੍ਰੁਸ਼੍ਯ, ਵੇਦ੍ਯ ਅਵੇਦ੍ਯ, ਭਾਤ ਅਭਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਨਯੋਂਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤ ਹੈਂ . ਜੋ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਯੋਂਕੇ ਕਥਨਾਨੁਸਾਰ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯ ਵਿਵਕ੍ਸ਼ਾਪੂਰ੍ਵਕ ਤਤ੍ਤ੍ਵਕਾ — ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਰੂਪਕਾ ਨਿਰ੍ਣਯ ਕਰਕੇ ਨਯੋਂਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤਕੋ ਛੋੜਤਾ ਹੈ ਉਸੇ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਜੀਵਕਾ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਰੂਪ ਅਨੁਭਵ ਹੋਤਾ ਹੈ .
ਜੀਵਮੇਂ ਅਨੇਕ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰ੍ਮ ਹੈਂ, ਪਰਨ੍ਤੁ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵ ਉਸਕਾ ਪ੍ਰਗਟ ਅਨੁਭਵਗੋਚਰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਧਰ੍ਮ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਸੇ ਮੁਖ੍ਯ ਕਰਕੇ ਯਹਾਁ ਜੀਵਕੋ ਚਿਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪ ਕਹਾ ਹੈ .੮੯.
ਅਬ ਉਪਰੋਕ੍ਤ ੨੦ ਕਲਸ਼ੋਂਕੇ ਕਥਨਕਾ ਉਪਸਂਹਾਰ ਕਰਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਏਵਂ ] ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ [ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਾ-ਸਮੁਚ੍ਛਲਦ੍-ਅਨਲ੍ਪ-ਵਿਕਲ੍ਪ-ਜਾਲਾਮ੍ ] ਜਿਸਮੇਂ ਬਹੁਤਸੇ ਵਿਕਲ੍ਪੋਂਕਾ ਜਾਲ ਅਪਨੇ ਆਪ ਉਠਤਾ ਹੈ ਐਸੀ [ਮਹਤੀਂ ] ਬੜੀ [ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਕਕ੍ਸ਼ਾਮ੍ ]