(ਰਥੋਦ੍ਧਤਾ) ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮਿਦਮੇਵਮੁਚ੍ਛਲਤ੍ ਪੁਸ਼੍ਕਲੋਚ੍ਚਲਵਿਕਲ੍ਪਵੀਚਿਭਿਃ . ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਫੁ ਰਣਮੇਵ ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਂ ਕ੍ਰੁਤ੍ਸ੍ਨਮਸ੍ਯਤਿ ਤਦਸ੍ਮਿ ਚਿਨ੍ਮਹਃ ..੯੧..
ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਕਕ੍ਸ਼ਾਕੋ (ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਕੀ ਭੂਮਿਕੋ) [ਵ੍ਯਤੀਤ੍ਯ ] ਉਲ੍ਲਂਘਨ ਕਰਕੇ (ਤਤ੍ਤ੍ਵਵੇਤ੍ਤਾ) [ਅਨ੍ਤਃ ਬਹਿਃ ] ਭੀਤਰ ਔਰ ਬਾਹਰ [ਸਮਰਸੈਕਰਸਸ੍ਵਭਾਵਂ ] ਸਮਤਾ-ਰਸਰੂਪੀ ਏਕ ਰਸ ਹੀ ਜਿਸਕਾ ਸ੍ਵਭਾਵ ਹੈ ਐਸੇ [ਅਨੁਭੂਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ ਏਕਮ੍ ਸ੍ਵਂ ਭਾਵਮ੍ ] ਅਨੁਭੂਤਿਮਾਤ੍ਰ ਏਕ ਅਪਨੇ ਭਾਵਕੋ ( — ਸ੍ਵਰੂਪਕੋ) [ਉਪਯਾਤਿ ] ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਕਰਤਾ ਹੈ .੯੦. ਅਬ ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਕੇ ਤ੍ਯਾਗਕੀ ਭਾਵਨਾਕਾ ਅਨ੍ਤਿਮ ਕਾਵ੍ਯ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਪੁਸ਼੍ਕਲ-ਉਤ੍-ਚਲ-ਵਿਕਲ੍ਪ-ਵੀਚਿਭਿਃ ਉਚ੍ਛਲਤ੍ ] ਵਿਪੁਲ, ਮਹਾਨ, ਚਞ੍ਚਲ ਵਿਕਲ੍ਪਰੂਪੀ ਤਰਂਗੋਂਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਉਠਤੇ ਹੁਏ [ਇਦ੍ਮ੍ ਏਵਮ੍ ਕ੍ਰੁਤ੍ਸ੍ਨਮ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਮ੍ ] ਇਸ ਸਮਸ੍ਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਕੋ [ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਫੁ ਰਣਮ੍ ਏਵ ] ਜਿਸਕਾ ਸ੍ਫੁ ਰਣ ਮਾਤ੍ਰ ਹੀ [ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਂ ] ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣ [ਅਸ੍ਯਤਿ ] ਉੜਾ ਦੇਤਾ ਹੈ [ਤਤ੍ ਚਿਨ੍ਮਹਃ ਅਸ੍ਮਿ ] ਵਹ ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰ ਤੇਜਃਪੁਞ੍ਜ ਮੈਂ ਹੂਁ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਚੈਤਨ੍ਯਕਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਨੇ ਪਰ ਸਮਸ੍ਤ ਨਯੋਂਕੇ ਵਿਕਲ੍ਪਰੂਪੀ ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲ ਉਸੀ ਕ੍ਸ਼ਣ ਵਿਲਯਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੈਂ ਹੂਁ .੯੧.
‘ਪਕ੍ਸ਼ਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਕਾ ਸ੍ਵਰੂਪ ਕ੍ਯਾ ਹੈ ?’ ਇਸਕੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਵਰੂਪ ਗਾਥਾ ਕਹਤੇ ਹੈਂ : —
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਪਰਿਹੀਨਃ ] ਨਯਪਕ੍ਸ਼ਸੇ ਰਹਿਤ ਜੀਵ, [ਸਮਯਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਃ ] ਸਮਯਸੇ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧ
੨੨੬