ਯਤਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਜ੍ਞਾਨਤਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸ਼ਜ੍ਞਾਨਸ਼ੀਲਮਪਿ ਜ੍ਞਾਨਮਨਾਦਿਸ੍ਵਪੁਰੁਸ਼ਾਪਰਾਧ- ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਕਰ੍ਮਮਲਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਵਾਦੇਵ ਬਨ੍ਧਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸਰ੍ਵਮਪ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮਵਿਜਾਨਦਜ੍ਞਾਨਭਾਵੇਨੈਵੇਦਮੇਵ- ਮਵਤਿਸ਼੍ਠਤੇ; ਤਤੋ ਨਿਯਤਂ ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਕਰ੍ਮੈਵ ਬਨ੍ਧਃ . ਅਤਃ ਸ੍ਵਯਂ ਬਨ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਿਦ੍ਧਮ੍ .
ਗਾਥਾਰ੍ਥ : — [ਸਃ ] ਵਹ ਆਤ੍ਮਾ [ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਦਰ੍ਸ਼ੀ ] (ਸ੍ਵਭਾਵਸੇ) ਸਰ੍ਵਕੋ ਜਾਨਨੇ – ਦੇਖਨੇਵਾਲਾ ਹੈ ਤਥਾਪਿ [ਨਿਜੇਨ ਕ ਰ੍ਮਰਜਸਾ ] ਅਪਨੇ ਕ ਰ੍ਮਮਲਸੇ [ਅਵਚ੍ਛਨ੍ਨਃ ] ਲਿਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੁਆ – ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੁਆ [ਸਂਸਾਰਸਮਾਪਨ੍ਨਃ ] ਸਂਸਾਰਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੁਆ ਵਹ [ਸਰ੍ਵਤਃ ] ਸਰ੍ਵ ਪ੍ਰਕਾਰਸੇ [ਸਰ੍ਵਮ੍ ] ਸਰ੍ਵਕੋ [ਨ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ] ਨਹੀਂ ਜਾਨਤਾ .
ਟੀਕਾ : — ਜੋ ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਜ੍ਞਾਨ ਹੋਨੇਕੇ ਕਾਰਣ ਵਿਸ਼੍ਵਕੋ ( – ਸਰ੍ਵਪਦਾਰ੍ਥੋਂਕੋ) ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਯਾ ਜਾਨਨੇਕੇ ਸ੍ਵਭਾਵਵਾਲਾ ਹੈ ਐਸਾ ਜ੍ਞਾਨ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਆਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯ, ਅਨਾਦਿ ਕਾਲਸੇ ਅਪਨੇ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਥਕੇ ਅਪਰਾਧਸੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨ ਕਰ੍ਮਮਲਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਲਿਪ੍ਤ ਯਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਨੇਸੇ ਹੀ, ਬਨ੍ਧ-ਅਵਸ੍ਥਾਮੇਂ ਸਰ੍ਵ ਪ੍ਰਕਾਰਸੇ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਅਪਨੇਕੋ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਸਰ੍ਵ ਪ੍ਰਕਾਰਸੇ ਸਰ੍ਵ ਜ੍ਞੇਯੋਂਕੋ ਜਾਨਨੇਵਾਲੇ ਅਪਨੇਕੋ ਨ ਜਾਨਤਾ ਹੁਆ, ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਅਜ੍ਞਾਨਭਾਵਸੇ ( – ਅਜ੍ਞਾਨਦਸ਼ਾਮੇਂ) ਰਹ ਰਹਾ ਹੈ; ਇਸਸੇ ਯਹ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਹੁਆ ਕਿ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਬਨ੍ਧਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ, ਸ੍ਵਯਂ ਬਨ੍ਧਸ੍ਵਰੂਪ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਮਕਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਯਹਾਁ ਭੀ ‘ਜ੍ਞਾਨ’ ਸ਼ਬ੍ਦਸੇ ਆਤ੍ਮਾ ਸਮਝਨਾ ਚਾਹਿਯੇ . ਜ੍ਞਾਨ ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਆਤ੍ਮਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸ੍ਵਭਾਵਸੇ ਤੋ ਸਬਕੋ ਦੇਖਨੇ – ਜਾਨਨੇਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰਨ੍ਤੁ ਅਨਾਦਿਸੇ ਸ੍ਵਯਂ ਅਪਰਾਧੀ ਹੋਨੇਕੇ ਕਾਰਣ ਕਰ੍ਮਸੇ ਆਚ੍ਛਾਦਿਤ ਹੈ, ਔਰ ਇਸਲਿਯੇ ਵਹ ਅਪਨੇ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣ ਸ੍ਵਰੂਪਕੋ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤਾ; ਯੋਂ ਅਜ੍ਞਾਨਦਸ਼ਾਮੇਂ ਰਹ ਰਹਾ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇਵਲਜ੍ਞਾਨਸ੍ਵਰੂਪ ਅਥਵਾ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਵਰੂਪ ਆਤ੍ਮਾ ਕਰ੍ਮਸੇ ਲਿਪ੍ਤ ਹੋਨੇਸੇ ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਅਥਵਾ ਬਦ੍ਧਰੂਪ ਵਰ੍ਤਤਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਯਹ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤ ਹੁਆ ਕਿ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਬਨ੍ਧਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ . ਅਤਃ ਕਰ੍ਮਕਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ..੧੬੦..
੨੫੪