ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਃ ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪਰਭਾਵੇਨ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵਨਾਮ੍ਨਾ ਕਰ੍ਮਮਲੇਨਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ਤਿ- ਰੋਧੀਯਤੇ, ਪਰਭਾਵਭੂਤਮਲਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਸ਼੍ਵੇਤਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਵਭਾਵਵਤ੍ . ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਃ ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪਰਭਾਵੇਨਾਜ੍ਞਾਨਨਾਮ੍ਨਾ ਕਰ੍ਮਮਲੇਨਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ਤਿਰੋਧੀਯਤੇ, ਪਰਭਾਵਭੂਤਮਲਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਸ਼੍ਵੇਤ- ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਵਭਾਵਵਤ੍ . ਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਚਾਰਿਤ੍ਰਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਃ ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪਰਭਾਵੇਨ ਕਸ਼ਾਯਨਾਮ੍ਨਾ ਕਰ੍ਮਮਲੇਨਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ਤਿਰੋਧੀਯਤੇ, ਪਰਭਾਵਭੂਤਮਲਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਸ਼੍ਵੇਤਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਵਭਾਵਵਤ੍ . ਅਤੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ਹੇਤੁਤਿਰੋਧਾਨਕਰਣਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਿਦ੍ਧਮ੍ .
ਅਥ ਕਰ੍ਮਣਃ ਸ੍ਵਯਂ ਬਨ੍ਧਤ੍ਵਂ ਸਾਧਯਤਿ — ਹੋਤਾ ਹੁਆ [ਨਸ਼੍ਯਤਿ ] ਨਾਸ਼ਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈੈ — ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ, [ਤਥਾ ] ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ [ਅਜ੍ਞਾਨਮਲਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ] ਅਜ੍ਞਾਨਰੂਪੀ ਮੈਲਸੇ ਲਿਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੁਆ — ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੁਆ [ਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਤਿ ] ਜ੍ਞਾਨ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ [ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍ ] ਐਸਾ ਜਾਨਨਾ ਚਾਹਿਯੇ . [ਯਥਾ ] ਜੈਸੇ [ਵਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ] ਵਸ੍ਤ੍ਰਕਾ [ਸ਼੍ਵੇਤਭਾਵਃ ] ਸ਼੍ਵੇਤਭਾਵ [ਮਲਮੇਲਨਾਸਕ੍ਤਃ ] ਮੈਲਕੇ ਮਿਲਨੇਸੇ ਲਿਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੁਆ [ਨਸ਼੍ਯਤਿ ] ਨਾਸ਼ਕੋ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੈ — ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ, [ਤਥਾ ] ਉਸੀਪ੍ਰਕਾਰ [ਕ ਸ਼ਾਯਮਲਾਵਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ] ਕ ਸ਼ਾਯਰੂਪੀ ਮੇਲਸੇ ਲਿਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੁਆ – ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਤਾ ਹੁਆ [ਚਾਰਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਪਿ ] ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਭੀ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ [ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਮ੍ ] ਐਸਾ ਜਾਨਨਾ ਚਾਹਿਏ .
ਟੀਕਾ : — ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵ ਜੋ ਕਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣਰੂਪ ਸ੍ਵਭਾਵ ਹੈ ਵਹ, ਪਰਭਾਵਸ੍ਵਰੂਪ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵ ਨਾਮਕ ਕਰ੍ਮਰੂਪੀ ਮੈਲਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਨੇਸੇ, ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ — ਜੈਸੇ ਪਰਭਾਵਸ੍ਵਰੂਪ ਮੈਲਸੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੁਆ ਸ਼੍ਵੇਤ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕਾ ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤ ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਵਭਾਵ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ . ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਜ੍ਞਾਨ ਜੋ ਕਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣਰੂਪ ਸ੍ਵਭਾਵ ਹੈ ਵਹ, ਪਰਭਾਵਸ੍ਵਰੂਪ ਅਜ੍ਞਾਨ ਨਾਮਕ ਕਰ੍ਮਮਲਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਨੇਸੇ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ — ਜੈਸੇ ਪਰਭਾਵਸ੍ਵਰੂਪ ਮੈਲਸੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੁਆ ਸ਼੍ਵੇਤ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕਾ ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤ ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਵਭਾਵ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ . ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਜੋ ਕਿ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣਰੂਪ ਸ੍ਵਭਾਵ ਹੈ ਵਹ, ਪਰਭਾਵਸ੍ਵਰੂਪ ਕਸ਼ਾਯ ਨਾਮਕ ਕਰ੍ਮਮਲਕੇ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੋਨੇਸੇ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ — ਜੈਸੇ ਪਰਭਾਵਸ੍ਵਰੂਪ ਮੈਲਸੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤ ਹੁਆ ਸ਼੍ਵੇਤ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕਾ ਸ੍ਵਭਾਵਭੂਤ ਸ਼੍ਵੇਤਸ੍ਵਭਾਵ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ . ਇਸਲਿਯੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕੇ ਕਾਰਣਕਾ ( – ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨ, ਜ੍ਞਾਨ ਔਰ ਚਾਰਿਤ੍ਰਕਾ – ) ਤਿਰੋਧਾਨ ਕਰਨੇਵਾਲਾ ਹੋਨੇਸੇ ਕਰ੍ਮਕਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨ-ਜ੍ਞਾਨ-ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਰ੍ਗ ਹੈ . ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਰੂਪ ਪਰਿਣਮਨ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵਕਰ੍ਮਸੇ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਪਰਿਣਮਨ ਅਜ੍ਞਾਨਕਰ੍ਮਸੇ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋਤਾ ਹੈ; ਔਰ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਚਾਰਿਤ੍ਰਰੂਪ ਪਰਿਣਮਨ ਕਸ਼ਾਯਕਰ੍ਮਸੇ ਤਿਰੋਭੂਤ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਇਸਪ੍ਰਕਾਰ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕੇ ਕਾਰਣਭਾਵੋਂਕੋ ਕਰ੍ਮ ਤਿਰੋਭੂਤ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਇਸਲਿਯੇ ਉਸਕਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਿਯਾ ਗਯਾ ਹੈ ..੧੫੭ ਸੇ ੧੫੯..
ਅਬ, ਯਹ ਸਿਦ੍ਧ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਯਂ ਹੀ ਬਨ੍ਧਸ੍ਵਰੂਪ ਹੈ : —