ਮਗ੍ਨਾ ਜ੍ਞਾਨਨਯੈਸ਼ਿਣੋਪਿ ਯਦਤਿਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਮਨ੍ਦੋਦ੍ਯਮਾਃ .
ਯੇ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਨ ਕਰ੍ਮ ਜਾਤੁ ਨ ਵਸ਼ਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਮਾਦਸ੍ਯ ਚ ..੧੧੧..
ਹੈ; ਉਸਕੇ ਏਕਤ੍ਰਿਤ ਰਹਨੇਮੇਂ ਕੋਈ ਭੀ ਕ੍ਸ਼ਤਿ ਯਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੈ . [ਕਿ ਨ੍ਤੁ ] ਕਿਨ੍ਤੁ [ਅਤ੍ਰ ਅਪਿ ] ਯਹਾਁ ਇਤਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਨਨਾ ਚਾਹਿਯੇ ਕਿ ਆਤ੍ਮਾਮੇਂ [ਅਵਸ਼ਤਃ ਯਤ੍ ਕ ਰ੍ਮ ਸਮੁਲ੍ਲਸਤਿ ] ਅਵਸ਼ਪਨੇਂ ਜੋ ਕ ਰ੍ਮ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਤਾ ਹੈ [ਤਤ੍ ਬਨ੍ਧਾਯ ] ਵਹ ਤੋ ਬਂਧਕਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਔਰ [ਮੋਕ੍ਸ਼ਾਯ ] ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣ ਤੋ, [ਏਕ ਮ੍ ਏਵ ਪਰਮਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ] ਜੋ ਏਕ ਪਰਮ ਜ੍ਞਾਨ ਹੈ ਵਹ ਏਕ ਹੀ ਹੈ — [ਸ੍ਵਤਃ ਵਿਮੁਕ੍ਤਂ ] ਜੋ ਕਿ ਸ੍ਵਤਃ ਵਿਮੁਕ੍ਤ ਹੈ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਤੀਨੋਂਕਾਲ ਪਰਦ੍ਰਡ੍ਡਵ੍ਯ-ਭਾਵੋਂਸੇ ਭਿਨ੍ਨ ਹੈ) .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਜਬ ਤਕ ਯਥਾਖ੍ਯਾਤ ਚਾਰਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਤਬ ਤਕ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦ੍ਰੁਸ਼੍ਟਿਕੇ ਦੋ ਧਾਰਾਏਁ ਰਹਤੀ ਹੈਂ, — ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭ ਕਰ੍ਮਧਾਰਾ ਔਰ ਜ੍ਞਾਨਧਾਰਾ . ਉਨ ਦੋਨੋਂਕੇ ਏਕ ਸਾਥ ਰਹਨੇਮੇਂ ਕੋਈ ਭੀ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੈ . (ਜੈਸੇ ਮਿਥ੍ਯਾਜ੍ਞਾਨ ਔਰ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨਕੇ ਪਰਸ੍ਪਰ ਵਿਰੋਧ ਹੈ ਵੈਸੇ ਕਰ੍ਮਸਾਮਾਨ੍ਯ ਔਰ ਜ੍ਞਾਨਕੇ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਹੈ .) ਐਸੀ ਸ੍ਥਿਤਿਮੇਂ ਕਰ੍ਮ ਅਪਨਾ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰਤਾ ਹੈ ਔਰ ਜ੍ਞਾਨ ਅਪਨਾ ਕਾਰ੍ਯ ਕਰਤਾ ਹੈ . ਜਿਤਨੇ ਅਂਸ਼ਮੇਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭ ਕਰ੍ਮਧਾਰਾ ਹੈ ਉਤਨੇ ਅਂਸ਼ਮੇਂ ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧ ਹੋਤਾ ਹੈ ਔਰ ਜਿਤਨੇ ਅਂਸ਼ਮੇਂ ਜ੍ਞਾਨਧਾਰਾ ਹੈ ਉਤਨੇ ਅਂਸ਼ਮੇਂ ਕਰ੍ਮਕਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਤਾ ਹੈ . ਵਿਸ਼ਯ-ਕਸ਼ਾਯਕੇ ਵਿਕਲ੍ਪ ਯਾ ਵ੍ਰਤ-ਨਿਯਮਕੇ ਵਿਕਲ੍ਪ — ਅਥਵਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਸ੍ਵਰੂਪਕਾ ਵਿਚਾਰ ਤਕ ਭੀ — ਕਰ੍ਮਬਨ੍ਧਕਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਸ਼ੁਦ੍ਧ ਪਰਿਣਤਿਰੂਪ ਜ੍ਞਾਨਧਾਰਾ ਹੀ ਮੋਕ੍ਸ਼ਕਾ ਕਾਰਣ ਹੈ .੧੧੦.
ਅਬ ਕਰ੍ਮ ਔਰ ਜ੍ਞਾਨਕਾ ਨਯਵਿਭਾਗ ਬਤਲਾਤੇ ਹੈਂ : —
ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਥ : — [ਕ ਰ੍ਮਨਯਾਵਲਮ੍ਬਨਪਰਾਃ ਮਗ੍ਨਾਃ ] ਕ ਰ੍ਮਨਯਕੇ ਆਲਮ੍ਬਨਮੇਂ ਤਤ੍ਪਰ (ਅਰ੍ਥਾਤ੍ (ਕ ਰ੍ਮਨਯਕੇ ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੀ) ਪੁਰੁਸ਼ ਡੂਬੇ ਹੁਏ ਹੈਂ, [ਯਤ੍ ] ਕ੍ਯੋਂਕਿ [ਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ] ਵੇ ਜ੍ਞਾਨਕੋ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤੇ . [ਜ੍ਞਾਨਨਯ-ਏਸ਼ਿਣਃ ਅਪਿ ਮਗ੍ਨਾਃ ] ਜ੍ਞਾਨਨਯਕੇ ਇਚ੍ਛੁਕ (ਪਕ੍ਸ਼ਪਾਤੀ) ਪੁਰੁਸ਼ ਭੀ ਡੂਬੇ ਹੁਏ ਹੈਂ, [ਯਤ੍ ] ਕ੍ਯੋਂਕਿ [ਅਤਿਸ੍ਵਚ੍ਛਨ੍ਦਮਨ੍ਦ-ਉਦ੍ਯਮਾਃ ] ਵੇ ਸ੍ਵਚ੍ਛਂਦਤਾਸੇ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤ ਮਨ੍ਦ-ਉਦ੍ਯਮੀ ਹੈਂ ( – ਵੇ ਸ੍ਵਰੂਪਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਕਾ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰ੍ਥ ਨਹੀਂ ਕ ਰਤੇ, ਪ੍ਰਮਾਦੀ ਹੈਂ ਔਰ ਵਿਸ਼ਯਕ ਸ਼ਾਯਮੇਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਹੈਂ) . [ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਉਪਰਿ ਤਰਨ੍ਤਿ ] ਵੇ ਜੀਵ ਵਿਸ਼੍ਵਕੇ ਊ ਪਰ ਤੈਰਤੇ ਹੈਂ [ਯੇ ਸ੍ਵਯਂ ਸਤਤਂ ਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਨ੍ਤਃ ਕ ਰ੍ਮ ਨ ਕੁ ਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ] ਜੋ ਕਿ ਸ੍ਵਯਂ ਨਿਰਨ੍ਤਰ ਜ੍ਞਾਨਰੂਪ ਹੋਤੇ ਹੁਏ – ਪਰਿਣਮਤੇ ਹੁਏ ਕ ਰ੍ਮ ਨਹੀਂ ਕਰਤੇ [ਚ ] ਔਰ [ਜਾਤੁ ਪ੍ਰਮਾਦਸ੍ਯ ਵਸ਼ਂ ਨ ਯਾਨ੍ਤਿ ] ਕ ਭੀ ਭੀ ਪ੍ਰਮਾਦਵਸ਼ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਤੇ ( – ਸ੍ਵਰੂਪਮੇਂ ਉਦ੍ਯਮੀ ਰਹਤੇ ਹੈਂ) .
ਭਾਵਾਰ੍ਥ : — ਯਹਾਁ ਸਰ੍ਵਥਾ ਏਕਾਨ੍ਤ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਕਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਿਯਾ ਹੈ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ਏਕਾਨ੍ਤ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਹੀ ਮਿਥ੍ਯਾਤ੍ਵ ਹੈ .
੨੫੮