జీవాజీవౌ స్ఫు టవిఘటనం నైవ యావత్ప్రయాతః .
జ్ఞాతృద్రవ్యం స్వయమతిరసాత్తావదుచ్చైశ్చకాశే ..౪౫..
హై, [న అన్యః ] అన్య కోఈ నహీం; (అభేద జ్ఞానమేం పుద్గల హీ అనేక ప్రకారకా దిఖాఈ దేతా హై, జీవ
తో అనేక ప్రకారకా నహీం హై;) [చ ] ఔర [అయం జీవః ] యహ జీవ తో [రాగాది-పుద్గల-వికార-
విరుద్ధ-శుద్ధ-చైతన్యధాతుమయ-మూర్తిః ] రాగాదిక పుద్గల-వికారోంసే విలక్షణ, శుద్ధ చైతన్యధాతుమయ
మూర్తి హై .
భావార్థ : — రాగాదిక చిద్వికారోంకో (-చైతన్యవికారోంకో) దేఖకర ఐసా భ్రమ నహీం కరనా కి యే భీ చైతన్య హీ హైం, క్యోంకి చైతన్యకీ సర్వఅవస్థాఓంమేం వ్యాప్త హోం తో చైతన్యకే కహలాయేం . రాగాది వికార సర్వ అవస్థాఓంమేం వ్యాప్త నహీం హోతే — మోక్షఅవస్థామేం ఉనకా అభావ హై . ఔర ఉనకా అనుభవ భీ ఆకులతామయ దుఃఖరూప హై . ఇసలియే వే చేతన నహీం, జడ హైం . చైతన్యకా అనుభవ నిరాకుల హై, వహీ జీవకా స్వభావ హై ఐసా జాననా .౪౪.
అబ, భేదజ్ఞానకీ ప్రవృత్తికే ద్వారా యహ జ్ఞాతాద్రవ్య స్వయం ప్రగట హోతా హై ఇసప్రకార కలశమేం మహిమా ప్రగట కరకే అధికార పూర్ణ కరతే హైం : —
శ్లోకార్థ : — [ఇత్థం ] ఇసప్రకార [జ్ఞాన-క్రకచ-కలనా-పాటనం ] జ్ఞానరూపీ కరవతకా జో బారమ్బార అభ్యాస హై ఉసే [నాటయిత్వా ] నచాకర [యావత్ ] జహాఁ [జీవాజీవౌ ] జీవ ఔర అజీవ దోనాేం [స్ఫు ట-విఘటనం న ఏవ ప్రయాతః ] ప్రగటరూపసే అలగ నహీం హుఏ, [తావత్ ] వహాఁ తో [జ్ఞాతృద్రవ్య ] జ్ఞాతాద్రవ్య, [ప్రసభ-వికసత్-వ్యక్త -చిన్మాత్రశక్త్యా ] అత్యన్త వికాసరూప హోతీ హుఈ అపనీ ప్రగట చిన్మాత్రశక్తిసే [విశ్వం వ్యాప్య ] విశ్వకో వ్యాప్త కరకే, [స్వయమ్ ] అపనే ఆప హీ [అతిరసాత్ ] అతి వేగసే [ఉచ్చైః ] ఉగ్రతయా అర్థాత్ ఆత్యన్తికరూపసే [చకాశే ] ప్రకాశిత హో ఉఠా .
భావార్థ : — ఇస కలశకా ఆశయ దో ప్రకారసే హై : —
ఉపరోక్త జ్ఞానకా అభ్యాస కరతే కరతే జహాఁ జీవ ఔర అజీవ దోనోం స్పష్ట భిన్న సమఝమేం ఆయే కి తత్కాల హీ ఆత్మాకా నిర్వికల్ప అనుభవ హుఆ — సమ్యగ్దర్శన హుఆ . (సమ్యగ్దృష్టి ఆత్మా శ్రుతజ్ఞానసే విశ్వకే సమస్త భావోంకో సంక్షేపసే అథవా విస్తారసే జానతా హై ఔర నిశ్చయసే విశ్వకో ప్రత్యక్ష జాననేకా ఉసకా స్వభావ హై; ఇసలియే యహ కహా కి వహ విశ్వకో జానతా హై .) ఏక ఆశయ తో ఇసప్రకార హై .