ఆత్మా హ్యాత్మనా తథాపరిణమనేన యం భావం కిల కరోతి తస్యాయం కర్తా స్యాత్, సాధకవత్ . తస్మిన్నిమిత్తే సతి పుద్గలద్రవ్యం కర్మత్వేన స్వయమేవ పరిణమతే . తథా హి — యథా సాధకః కిల తథావిధధ్యానభావేనాత్మనా పరిణమమానో ధ్యానస్య కర్తా స్యాత్, తస్మింస్తు ధ్యానభావే సకలసాధ్యభావానుకూలతయా నిమిత్తమాత్రీభూతే సతి సాధకం కర్తారమన్తరేణాపి స్వయమేవ బాధ్యన్తే విషవ్యాప్తయో, విడమ్బ్యన్తే యోషితో, ధ్వంస్యన్తే బన్ధాః, తథాయమజ్ఞానాదాత్మా మిథ్యాదర్శనాదిభావేనాత్మనా పరిణమమానో మిథ్యాదర్శనాదిభావస్య కర్తా స్యాత్, తస్మింస్తు మిథ్యాదర్శనాదౌ భావే స్వానుకూలతయా నిమిత్తమాత్రీభూతే సత్యాత్మానం కర్తారమన్తరేణాపి పుద్గలద్రవ్యం మోహనీయాదికర్మత్వేన స్వయమేవ పరిణమతే
గాథార్థ : — [ఆత్మా ] ఆత్మా [యం భావమ్ ] జిస భావకో [కరోతి ] కరతా హై [తస్య భావస్య ] ఉస భావకా [సః ] వహ [కర్తా ] కర్తా [భవతి ] హోతా హై; [తస్మిన్ ] ఉసకే కర్తా హోనే పర [పుద్గలం ద్రవ్యమ్ ] పుద్గలద్రవ్య [స్వయం ] అపనే ఆప [కర్మత్వం ] కర్మరూప [పరిణమతే ] పరిణమిత హోతా హై .
టీకా : — ఆత్మా స్వయం హీ ఉస ప్రకార (ఉసరూప) పరిణమిత హోనేసే జిస భావకో వాస్తవమేం కరతా హై ఉసకా వహ — సాధకకీ (మన్త్ర సాధనేవాలేకీ) భాఁతి — కర్తా హోతా హై; వహ (ఆత్మాకా భావ) నిమిత్తభూత హోనే పర, పుద్గలద్రవ్య కర్మరూప స్వయమేవ (అపనే ఆప హీ) పరిణమిత హోతా హై . ఇసీ బాతకో స్పష్టతయా సమఝాతే హైం : — జైసే సాధక ఉస ప్రకారకే ధ్యానభావసే స్వయం హీ పరిణమిత హోతా హుఆ ధ్యానకా కర్తా హోతా హై ఔర వహ ధ్యానభావ సమస్త సాధ్యభావోంకో (సాధకకే సాధనేయోగ్య భావోంకో) అనుకూల హోనేసే నిమిత్తమాత్ర హోనే పర, సాధకకే కర్తా హుఏ బినా (సర్పాదికకా) వ్యాప్త విష స్వయమేవ ఉతర జాతా హై, స్త్రియాఁ స్వయమేవ విడమ్బనాకో ప్రాప్త హోతీ హైం ఔర బన్ధన స్వయమేవ టూట జాతే హైం; ఇసీప్రకార యహ ఆత్మా అజ్ఞానకే కారణ మిథ్యాదర్శనాదిభావరూప స్వయం హీ పరిణమిత హోతా హుఆ మిథ్యాదర్శనాదిభావకా కర్తా హోతా హై ఔర వహ మిథ్యాదర్శనాదిభావ పుద్గలద్రవ్యకో (కర్మరూప పరిణమిత హోనేమేం) అనుకూల హోనేసే నిమిత్తమాత్ర హోనే పర, ఆత్మాకే కర్తా హుఏ బినా పుద్గలద్రవ్య మోహనీయాది కర్మరూప స్వయమేవ పరిణమిత హోతే హైం
భావార్థ : — ఆత్మా తో అజ్ఞానరూప పరిణమిత హోతా హై, కిసీకే సాథ మమత్వ కరతా హై, కిసీకే సాథ రాగ కరతా హై, కిసీకే సాథ ద్వేష కరతా హై; ఉన భావోంకా స్వయం కర్తా హోతా హై . ఉన భావోంకే నిమిత్తమాత్ర హోనే పర, పుద్గలద్రవ్య స్వయం అపనే భావసే హీ కర్మరూప పరిణమిత హోతా హై .
౧౬౬