అథైవమయమనాదివస్త్వన్తరభూతమోహయుక్తత్వాదాత్మన్యుత్ప్లవమానేషు మిథ్యాదర్శనాజ్ఞానావిరతిభావేషు పరిణామవికారేషు త్రిష్వేతేషు నిమిత్తభూతేషు పరమార్థతః శుద్ధనిరంజనానాదినిధనవస్తుసర్వస్వభూతచిన్మాత్ర- భావత్వేనైకవిధోప్యశుద్ధసాంజనానేకభావత్వమాపద్యమానస్త్రివిధో భూత్వా స్వయమజ్ఞానీభూతః కర్తృత్వ- ముపఢౌకమానో వికారేణ పరిణమ్య యం యం భావమాత్మనః కరోతి తస్య తస్య కిలోపయోగః కర్తా స్యాత్ .
అథాత్మనస్త్రివిధపరిణామవికారకర్తృత్వే సతి పుద్గలద్రవ్యం స్వత ఏవ కర్మత్వేన పరిణమ- తీత్యాహ — జం కుణది భావమాదా కత్తా సో హోది తస్స భావస్స . కమ్మత్తం పరిణమదే తమ్హి సయం పోగ్గలం దవ్వం ..౯౧.. భావ హై తథాపి — [త్రివిధః ] తీన ప్రకారకా హోతా హుఆ [సః ఉపయోగః ] వహ ఉపయోగ [యం ] జిస [భావమ్ ] (వికారీ) భావకో [కరోతి ] స్వయం కరతా హై [తస్య ] ఉస భావకా [సః ] వహ [కర్తా ] కర్తా [భవతి ] హోతా హై .
టీకా : — ఇసప్రకార అనాదిసే అన్యవస్తుభూత మోహకే సాథ సంయుక్తతాకే కారణ అపనేమేం ఉత్పన్న హోనేవాలే జో యహ తీన మిథ్యాదర్శన, అజ్ఞాన ఔర అవిరతిభావరూప పరిణామవికార హైం ఉనకే నిమిత్తసే ( – కారణసే) — యద్యపి పరమార్థసే తో ఉపయోగ శుద్ధ, నిరంజన, అనాదినిధన వస్తుకే సర్వస్వభూత చైతన్యమాత్రభావపనేసే ఏక ప్రకారకా హై తథాపి — అశుద్ధ, సాంజన, అనేకభావతాకో ప్రాప్త హోతా హుఆ తీన ప్రకారకా హోకర, స్వయం అజ్ఞానీ హోతా హుఆ కర్తృత్వకో ప్రాప్త, వికారరూప పరిణమిత హోకర జిస-జిస భావకో అపనా కరతా హై ఉస-ఉస భావకా వహ ఉపయోగ కర్తా హోతా హై .
భావార్థ : — పహలే కహా థా కి జో పరిణమిత హోతా హై సో కర్తా హై . యహాఁ అజ్ఞానరూప హోకర ఉపయోగ పరిణమిత హుఆ, ఇసలియే జిస భావరూప వహ పరిణమిత హుఆ ఉస భావకా ఉసే కర్తా కహా హై . ఇసప్రకార ఉపయోగకో కర్తా జాననా చాహియే . యద్యపి శుద్ధద్రవ్యార్థికనయసే ఆత్మా కర్తా నహీం హై, తథాపి ఉపయోగ ఔర ఆత్మా ఏక వస్తు హోనేసే అశుద్ధద్రవ్యార్థికనయసే ఆత్మాకో భీ కర్తా కహా జాతా హై ..౯౦..
అబ, యహ కహతే హైం కి జబ ఆత్మాకే తీన ప్రకారకే పరిణామవికారకా కర్తృత్వ హోతా హై తబ పుద్గలద్రవ్య అపనే ఆప హీ కర్మరూప పరిణమిత హోతా హై : —