అయం కిల జ్ఞానాదాత్మా పరాత్మనోః పరస్పరవిశేషనిర్జ్ఞానే సతి పరమాత్మానమకుర్వన్నాత్మానం చ పరమకుర్వన్స్వయం జ్ఞానమయీభూతః కర్మణామకర్తా ప్రతిభాతి . తథా హి — తథావిధానుభవసమ్పాదనసమర్థాయాః రాగద్వేషసుఖదుఃఖాదిరూపాయాః పుద్గలపరిణామావస్థాయాః శీతోష్ణానుభవసమ్పాదనసమర్థాయాః శీతోష్ణాయాః పుద్గలపరిణామావస్థాయా ఇవ పుద్గలాదభిన్నత్వేనాత్మనో నిత్యమేవాత్యన్తభిన్నాయాస్తన్నిమిత్తతథా- విధానుభవస్య చాత్మనోభిన్నత్వేన పుద్గలాన్నిత్యమేవాత్యన్తభిన్నస్య జ్ఞానాత్పరస్పరవిశేషనిర్జ్ఞానే సతి నానాత్వవివేకాచ్ఛీతోష్ణరూపేణేవాత్మనా పరిణమితుమశక్యేన రాగద్వేషసుఖదుఃఖాదిరూపేణాజ్ఞానాత్మనా మనాగప్యపరిణమమానో జ్ఞానస్య జ్ఞానత్వం ప్రకటీకుర్వన్ స్వయం జ్ఞానమయీభూతః ఏషోహం జానామ్యేవ, రజ్యతే తు పుద్గల ఇత్యాదివిధినా సమగ్రస్యాపి రాగాదేః కర్మణో జ్ఞానవిరుద్ధస్యాకర్తా ప్రతిభాతి
ఔర [ఆత్మానమ్ అపి ] అపనేకో భీ [పరమ్ ] పర [అకుర్వన్ ] న్ాహీం కరతా [సః ] వహ [జ్ఞానమయః జీవః ] జ్ఞానమయ జీవ [కర్మణామ్ ] కర్మోంకా [అకారకః భవతి ] అకర్తా హోతా హై అర్థాత్ కర్తా నహీం హోతా .
టీకా : — యహ ఆత్మా జబ జ్ఞానసే పరకా ఔర అపనా పరస్పర విశేష (అన్తర) జానతా హై తబ పరకో అపనేరూప ఔర అపనేకో పర నహీం కరతా హుఆ, స్వయం జ్ఞానమయ హోతా హుఆ, కర్మోంకా అకర్తా ప్రతిభాసిత హోతా హై . ఇసీకో స్పష్టతయా సమఝాతే హైం : — జైసే శీత-ఉష్ణకా అనుభవ కరానేమేం సమర్థ ఐసీ శీత-ఉష్ణ పుద్గలపరిణామకీ అవస్థా పుద్గలసే అభిన్నతాకే కారణ ఆత్మాసే సదా హీ అత్యన్త భిన్న హై ఔర ఉసకే నిమిత్తసే హోనేవాలా ఉస ప్రకారకా అనుభవ ఆత్మాసే అభిన్నతాకే కారణ పుద్గలసే సదా హీ అత్యన్త భిన్న హై, ఉసీప్రకార వైసా అనుభవ కరానేమేం సమర్థ ఐసీ రాగద్వేషసుఖదుఃఖాదిరూప పుద్గలపరిణామకీ అవస్థా పుద్గలసే అభిన్నతాకే కారణ ఆత్మాసే సదా హీ అత్యన్త భిన్న హై ఔర ఉసకే నిమిత్తసే హోనేవాలా ఉస ప్రకారకా అనుభవ ఆత్మాసే అభిన్నతాకే కారణ పుద్గలసే సదా హీ అత్యన్త భిన్న హై . జబ జ్ఞానకే కారణ ఆత్మా ఉస రాగద్వేషసుఖదుఃఖాదికా ఔర ఉసకే అనుభవకా పరస్పర విశేష జానతా హై తబ, వే ఏక నహీం కిన్తు భిన్న హైం ఐసే వివేక(భేదజ్ఞాన)కే కారణ శీత- ఉష్ణకీ భాఁతి (జైసై శీత-ఉష్ణరూప ఆత్మాకే ద్వారా పరిణమన కరనా అశక్య హై ఉసీప్రకార), జినకే రూపమేం ఆత్మాకే ద్వారా పరిణమన క రనా అశక్య హై ఐసే రాగద్వేషసుఖదుఃఖాదిరూపసే అజ్ఞానాత్మాకే ద్వారా కించిత్మాత్ర పరిణమిత న హోతా హుఆ, జ్ఞానకా జ్ఞానత్వ ప్రగట కరతా హుఆ, స్వయం జ్ఞానమయ హోతా హుఆ, ‘యహ మైం (రాగకో) జానతా హీ హూఁ, రాగీ తో పుద్గల హై (అర్థాత్ రాగ తో పుద్గల కరతా హై)’ ఇత్యాది విధిసే, జ్ఞానసే విరుద్ధ సమస్త రాగాది కర్మకా అకర్తా ప్రతిభాసిత హోతా హై
భావార్థ : — జబ ఆత్మా రాగద్వేషసుఖదుఃఖాది అవస్థాకో జ్ఞానసే భిన్న జానతా హై అర్థాత్ ‘జైసే శీత-ఉష్ణతా పుద్గలకీ అవస్థా హై ఉసీప్రకార రాగద్వేషాది భీ పుద్గలకీ అవస్థా హై’ ఐసా భేదజ్ఞాన హోతా హై, తబ అపనేకో జ్ఞాతా జానతా హై ఔర రాగాదిరూప పుద్గలకో జానతా హై . ఐసా హోనే