ఏష ఖలు సామాన్యేనాజ్ఞానరూపో మిథ్యాదర్శనాజ్ఞానావిరతిరూపస్త్రివిధః సవికారశ్చైతన్యపరిణామః పరాత్మనోరవిశేషదర్శనేనావిశేషజ్ఞానేనావిశేషరత్యా చ సమస్తం భేదమపహ్నుత్య భావ్యభావకభావాపన్న- యోశ్చేతనాచేతనయోః సామాన్యాధికరణ్యేనానుభవనాత్క్రోధోహమిత్యాత్మనో వికల్పముత్పాదయతి; తతోయ- మాత్మా క్రోధోహమితి భ్రాన్త్యా సవికారేణ చైతన్యపరిణామేన పరిణమన్ తస్య సవికారచైతన్య- పరిణామరూపస్యాత్మభావస్య కర్తా స్యాత్ . పర, రాగాదికా కర్తా ఆత్మా నహీం హోతా, జ్ఞాతా హీ రహతా హై ..౯౩..
అబ యహ ప్రశ్న కరతా హై కి అజ్ఞానసే కర్మ కైసే ఉత్పన్న హోతా హై ? ఇసకా ఉత్తర దేతే హుఏ కహతే హైం కి : —
గాథార్థ : — [త్రివిధః ] తీన ప్రకారకా [ఏషః ] యహ [ఉపయోగః ] ఉపయోగ [అహమ్ క్రోధః ] ‘మైం క్రోధ హూఁ’ ఐసా [ఆత్మవికల్పం ] అపనా వికల్ప [కరోతి ] కరతా హై; ఇసలియే [సః ] ఆత్మా [తస్య ఉపయోగస్య ] ఉస ఉపయోగరూప [ఆత్మభావస్య ] అపనే భావకా [కర్తా ] కర్తా [భవతి ] హోతా హై .
టీకా : — వాస్తవమేం యహ సామాన్యతయా అజ్ఞానరూప జో మిథ్యాదర్శన – అజ్ఞాన-అవిరతిరూప తీన ప్రకారకా సవికార చైతన్యపరిణామ హై వహ, పరకే ఔర అపనే అవిశేష దర్శనసే, అవిశేష జ్ఞానసే ఔర అవిశేష రతి (లీనతా)సే సమస్త భేదకో ఛిపాకర, భావ్యభావకభావకో ప్రాప్త చేతన ఔర అచేతనకా సామాన్య అధికరణసే ( – మానోం ఉనకా ఏక ఆధార హో ఇస ప్రకార) అనుభవ కరనేసే, ‘మైం క్రోధ హూఁ’ ఐసా అపనా వికల్ప ఉత్పన్న కరతా హై; ఇసలియే ‘మైం క్రోధ హూఁ’ ఐసీ భ్రాన్తికే కారణ జో సవికార (వికారయుక్త) హై ఐసే చైతన్యపరిణామరూప పరిణమిత హోతా హుఆ యహ ఆత్మా ఉస సవికార చైతన్యపరిణామరూప అపనే భావకా కర్తా హోతా హై .
౧౭౦