भागमां वींटळायेलो छे. ते लवण समुद्र पण तेनाथी बमणा विस्तारवाळा चार लाख
योजनप्रमाण गोळाकारे बहारना भागमां धातकीखंड नामना द्वीपथी वींटळायेलो छे. ते
धातकीखंड द्वीप पण बाह्यभागमां पोतानाथी बमणा विस्तारवाळा आठ लाख
योजनप्रमाण गोळाकार कालोदक समुद्रथी वींटळायेलो छे. ते कालोदक समुद्र पण
बाह्यभागमां पोतानाथी बमणा विस्तारवाळा सोळलाख योजनप्रमाण गोळाकार
पुष्करद्वीपथी वींटळायेलो छे. ए प्रमाणे बमणो बमणो विस्तार स्वयंभूरमणद्वीप अने
स्वयंभूरमण समुद्र सुधी जाणवो. जेवी रीते जंबूद्वीप एक लाख योजन अने लवण समुद्र
बे लाख योजन पहोळो छे. ए बन्नेनो सरवाळो त्रण लाख योजन छे. तेनाथी एक लाख
योजन अधिक अर्थात् चार लाख योजन धातकीखंड छे. तेवी ज रीते असंख्य द्वीप –
समुद्रोना विस्तारथी एक लाख योजन अधिक विस्तार स्वयंभूरमण समुद्रनो जाणवो.
आवा पूर्वोक्त लक्षणोवाळा असंख्य द्वीप – समुद्रोमां पर्वत आदि उपर व्यंतरदेवोना
आवास, नीचेनी पृथ्वीना भागमां भवन तेमज द्वीप अने समुद्र आदिमां पुर छे.
परमागममां कह्या प्रमाणे तेमनां भिन्न – भिन्न लक्षणो छे. तेवी ज रीते खरभाग अने
पंकभागमां रहेला प्रतरना असंख्यातमा भागप्रमाण असंख्य व्यंतरदेवोना आवास छे
अने सात करोड बोंतेर लाख भवनवासी देवोनां भवन अकृत्रिम जिन चैत्यालयसहित
छे. आ रीते अत्यंत संक्षेपमां मध्यलोकनुं व्याख्यान कर्युं.
वेष्टितः । सोऽपि लवणसमुद्रस्तद्द्विगुणविस्तारेण योजनलक्षचतुष्टयप्रमाणेन वृत्ताकारेण
बहिर्भागे धातकीखण्डद्वीपेन वेष्टितः । सोऽपि धातकीखण्डद्वीपस्तद्द्विगुणविस्तारेण
योजनाष्टलक्षप्रमाणेन वृत्ताकारेण बहिर्भागे कालोदकसमुद्रेण वेष्टितः । सोऽपि कालोदक-
समुद्रस्तद्द्विगुणविस्तारेण षोडशयोजनलक्षप्रमाणेन वृत्ताकारेण बहिर्भागे पुष्करद्वीपेन वेष्टितः ।
इत्यादिद्विगुणद्विगुणविष्कम्भः स्वयम्भूरमणद्वीपस्वयम्भूरमणसमुद्रपर्यन्तो ज्ञातव्यः । यथा
जम्बूद्वीपलवणसमुद्रविष्कम्भद्वयसमुदयाद्योजनलक्षत्रयप्रमितात्सकाशाद्धातकीखण्ड एकलक्षेणा-
धिकस्तथैवासंख्येयद्वीपसमुद्रविष्कम्भेभ्यः स्वयम्भूरमणसमुद्रविष्कम्भ एकलक्षेणाधिको ज्ञातव्यः ।
एवमुक्तलक्षणेष्वसंख्येयद्वीपसमुद्रेषु व्यन्तरदेवानां पर्वताद्युपरिगता आवासाः, अधोभूभागगतानि
भवनानि तथैव द्वीपसमुद्रादिगतानि पुराणि च, परमागमोक्तभिन्नलक्षणानि । तथैव
खरभागपङ्कभागस्थितप्रतरासंख्येयभागप्रमाणासंख्येयव्यन्तरदेवावासाः, तथैव द्वासप्ततिलक्षाधिक-
कोटिसप्तप्रमितभवनवासिदेवसंबन्धिभवनानि अकृत्रिमजिनचैत्यालयसहितानि भवन्ति ।
एवमतिसंक्षेपेण तिर्यग्लोको व्याख्यातः ।
१३६ ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह