आ रीते संक्षेपथी जंबूद्वीपनुं व्याख्यान समाप्त थयुं.
जेवी रीते बधा द्वीप अने समुद्रोमां, द्वीप अने समुद्रनी हद आंकनारी आठ योजन
ऊंची वज्रनी दिवाल होय छे, तेवी रीते जंबूद्वीपमां पण छे; एम जाणवुं. ते वेदिकानी
बहार बे लाख योजन पहोळो, गोळाकार, आगममां कह्या प्रमाणे सोळ हजार योजन
जळनी ऊंडाई आदि अनेक आश्चर्यो सहित लवण समुद्र छे, तेनी बहार चार लाख योजन
गोळ विस्तारवाळो धातकीखंड द्वीप छे, त्यां दक्षिण भागमां लवणोदधि अने कालोदधि ए
बे समुद्रोनी वेदिकाने स्पर्शनार दक्षिण – उत्तर पथरायेलो, एक हजार योजनना
विस्तारवाळो, चारसो योजन ऊंचो इक्ष्वाकार नामनो पर्वत छे. तेवी ज रीते उत्तर भागमां
पण एक इक्ष्वाकार पर्वत छे. ते बे पर्वतोथी विभाजित, पूर्व धातकीखंड अने पश्चिम
धातकीखंड एवा बे भाग जाणवा. पूर्व धातकीखंड द्वीपनी वचमां चोरासी हजार योजन
ऊंचो अने एक हजार योजन ऊंडो नानो मेरु छे. तथा पश्चिम धातकीखंडमां पण एक
नानो मेरु छे. जेवी रीते जंबूद्वीपना महामेरुना भरतादिक्षेत्र, हिमवत् आदि पर्वत, गंगा
आदि नदी अने पद्म आदि ह्दोनुं दक्षिण अने उत्तर दिशा संबंधी वर्णन कर्युं छे, तेम
आ पूर्व धातकीखंडना अने पश्चिम धातकीखंडना मेरु संबंधी पण जाणवुं. तेथी धातकीखंडमां
जंबूद्वीपनी अपेक्षाए संख्यामां भरतक्षेत्रादि बमणा थाय छे, परंतु लंबाई – पहोळाईनी
बोधव्या वासगणनाओ ।।१।।’’ इति संक्षेपेण जम्बूद्वीपव्याख्यानं समाप्तम् ।
तदनन्तरं यथा सर्वद्वीपेषु सर्वसमुद्रेषु च द्वीपसमुद्रमर्यादाकारिका योजनाष्टकोत्सेधा
वज्रवेदिकास्ति तथा जम्बूद्वीपेप्यस्तीति विज्ञेयम् । यद्बहिर्भागे योजनलक्षद्वयवलयविष्कम्भ
आगमकथितषोडशसहस्रयोजनजलोत्सेधाद्यनेकाश्चर्य सहितो लवणसमुद्रोऽस्ति । तस्मादपि
बहिर्भागे योजनलक्षचतुष्टयवलयविष्कम्भो धातकीखण्डद्वीपोऽस्ति । तत्र च दक्षिणभागे
लवणोदधिकालोदधिसमुद्रद्वयवेदिकास्पर्शी दक्षिणोत्तरायामः सहस्रयोजनविष्कम्भः
शतचतुष्टयोत्सेध इक्ष्वाकारनामपर्वतः अस्ति । तथोत्तरविभागेऽपि । तेन पर्वतद्वयेन खण्डीकृतं
पूर्वापरधातकीखण्डद्वयं ज्ञातव्यम् । तत्र पूर्वधातकीखण्डद्वीपमध्ये चतुरशीतिसहस्रयोजनोत्सेधः
सहस्रयोजनावगाहः क्षुल्लकमेरुरस्ति । तथा पश्चिमधातकीखण्डेऽपि । यथा जम्बूद्वीपमहामेरोः
भरतादिक्षेत्रहिमवदादिपर्वतगङ्गादिनदीपद्मादिह्दानां दक्षिणोत्तरेण व्याख्यानं कृतं तथात्र
पूर्वधातकीखण्डमेरौ पश्चिमधातकीखण्डमेरौ च ज्ञातव्यम् । अत एव जम्बूद्वीपापेक्षया संख्यां प्रति
द्विगुणानि भवन्ति भरतक्षेत्राणि, न च विस्तारायामापेक्षया । कुलपर्वताः पुनर्विस्तारापेक्षयैव
सप्ततत्त्व-नवपदार्थ अधिकार [ १४७