Bruhad Dravya Sangrah-Gujarati (Devanagari transliteration).

< Previous Page   Next Page >


Page 153 of 272
PDF/HTML Page 165 of 284

 

background image
गगनखंडोमां गमन करे छे, तेथी ६७ अने ५ (१८३५-१७६८=६७; १८३५
-१८३०=५) अधिक भागोथी नक्षत्रखंडने भागवाथी जे मुहूर्त आवे ते मुहूर्त चंद्र अने
सूर्यनां आसन्न मुहूर्त जाणवां. अर्थात् एक नक्षत्र उपर एटला मुहूर्त सुधी चंद्र अने
सूर्यनी स्थिति जाणवी. आ रीते आ गाथा द्वारा आगममां कहेल क्रमथी भिन्न-भिन्न
दिवसोनो सरवाळो करवाथी त्रणसो छासठ दिवसो थाय छे. ज्यारे द्वीपनी अंदरथी दक्षिण
दिशानी बहार सूर्य गमन करे छे, त्यारे एकसो त्यासी दिवसोने दक्षिणायन नाम मळे
छे अने ज्यारे सूर्य समुद्र तरफथी उत्तर दिशानी अंदरना मार्गोमां आवे छे, त्यारे बाकीना
एकसो त्यासी दिवसोने उत्तरायण नाम मळे छे. तेमां ज्यारे द्वीपनी अंदर कर्कट संक्रान्तिना
दिवसे दक्षिणायननी शरूआतमां प्रथम मार्गनी परिधिमां सूर्य होय छे, त्यारे सूर्य
विमानना आतपनो पूर्व
- पश्चिम विस्तार चोराणुं हजार पांचसो पचीस योजन प्रमाण होय
छे एम जाणवुं. ते वखते अढार मुहूर्तनो दिवस अने बार मुहूर्तनी रात्रि थाय छे. पछी
त्यांथी क्रमे क्रमे आतपनी हानि थतां बे मुहूर्तना एकसठमा भागमांथी एक भाग जेटलो
दररोज दिवस घटे छे. अने ते लवण समुद्रना अंतिम मार्गमां माह महिनामां
मकरसंक्रांतिना उत्तरायणना दिवसे सूर्यविमानना आतपनो पूर्व
- पश्चिम विस्तार जघन्यपणे
त्रेसठ हजार सोळ योजन प्रमाण रहे त्यां सुधी घटे छे. तेवी ज रीते बार मुहूर्तोनो
दिवस थाय छे अने अढार मुहूर्तोनी रात्रि थाय छे. अन्य विशेष व्याख्यान लोकविभाग
वगेरेमांथी जाणवुं.
गाथासुत्रेणागमकथितक्रमेण पृथक् पृथगानीय मेलापके कृते सति षडधिक-
षष्टियुतत्रिशतसंख्यदिनानि भवन्ति
तस्य दिनसमूहार्धस्य यदा द्वीपाभ्यन्तराद्दक्षिणेन
बहिर्भागेषु दिनकरो गच्छति तदा दक्षिणायनसंज्ञा; यदा पुनः समुद्रात्सका-
शादुत्तरेणाभ्यन्तरमार्गेषु समायाति तदोत्तरायणसंज्ञेति
तत्र यदा द्वीपाभ्यन्तरे प्रथममार्गपरिधौ
कर्कटसंक्रान्तिदिने दक्षिणायनप्रारम्भे तिष्ठत्यादित्यस्तदा चतुर्णवतिसहस्रपञ्चविंशत्यधिक-
पञ्चयोजनशतप्रमाण उत्कर्षेणादित्यविमानस्य पूर्वापरेणातपविस्तारो ज्ञेयः
तत्र
पुनरष्टादशमुहूर्तैर्दिवसो भवति द्वादशमुहूर्तै रात्रिरिति ततः क्रमेणातपहानौ सत्यां
मुहूर्तद्वयस्यैकषष्टिभागीकृतस्यैको भागो दिवसमध्ये दिनं प्रति हीयते यावल्लवण-
समुद्रेऽवसानमार्गे माघमासे मकरसंक्रान्तावुत्तरायणदिवसे त्रिषष्टिसहस्राधिकषोडशयोजनप्रमाणो
जघन्येनादित्यविमानस्य पूर्वापरेणातपविस्तारो भवति
तथैव द्वादशमुहूर्तैर्दिवसो
भवत्यष्टादशमुहूर्तै रात्रिश्चेति शेषं विशेषव्याख्यानं लोकविभागादौ विज्ञेयम्
सप्ततत्त्व-नवपदार्थ अधिकार [ १५३