मनुष्यक्षेत्रनी बहार जे ज्योतिषीनां विमानो छे तेमनुं गमन थतुं नथी. ते
मानुषोत्तर पर्वतनी बहार पचास हजार योजन जईने, गोळाकारे पंक्तिना क्रमे पहेला
क्षेत्रने वींटळाईने रहे छे. त्यां प्रथम वलयमां एकसो चुंमाळीस चंद्र अने सूर्य परस्परना
अंतरे रहे छे. तेनाथी आगळ एक एक लाख योजन जतां ते ज क्रमे एकेक वलय थाय
छे. विशेष आ छे के प्रत्येक वलयमां चार चार चंद्र अने चार चार सूर्योनी वृद्धि
पुष्करार्धना बाह्य भागमां आठमा वलय सुधी थाय छे. पछी पुष्कर समुद्रना प्रवेशमां
स्थित वेदिकाथी पचास हजार योजन प्रमाण जळभागमां जईने प्रथम वलयमां एकसो
चुंमाळीस चंद्र अने सूर्यनुं जे पहेलां व्याख्यान कर्युं छे तेनाथी बमणा चंद्र अने सूर्यवाळुं
प्रथम वलय छे. त्यारपछी पूर्वोक्त प्रकारे एकेक लाख योजन जतां एकेक वलय छे. प्रत्येक
वलयमां चार चंद्र अने चार सूर्यनी वृद्धि थाय छे. आ ज क्रमे स्वयंभूरमण समुद्रना
बहारना भागनी वेदिका सुधी ज्योतिषी देवोनुं अवस्थान जाणवुं. जगत् प्रतरना
असंख्यातमा भाग प्रमाण आ असंख्य ज्योतिषी विमानो अकृत्रिम सुवर्णमय अने
रत्नमय जिन – चैत्यालयोथी शोभित जाणवां. ए प्रमाणे संक्षेपमां ज्योतिष्क लोकनुं कथन
पूरुं थयुं.
हवे पछी, ऊर्ध्वलोकनुं कथन करे छे. ते आ प्रमाणे — सौधर्म, इशान, सानत्कुमार,
ये तु मनुष्यक्षेत्राद्बहिर्भागे ज्योतिष्कविमानास्तेषां चलनं नास्ति । ते च
मानुषोत्तरपर्वताद्बहिर्भागे पञ्चाशत्सहस्राणि योजनानां गत्वा वलयाकारं पंक्तिक्रमेण पूर्वक्षेत्रं
परिवेष्टय तिष्ठन्ति । तत्र प्रथमवलये चतुश्चत्वारिंशदधिकशतप्रमाणाश्चन्द्रास्तथादित्या-
श्चान्तरान्तरेण तिष्ठन्ति । ततः परं योजनलक्षे लक्षे गते तेनैव क्रमेण वलयं भवति । अयन्तु
विशेषः — वलये वलये चन्द्रचतुष्टयं सूर्यचतुष्टयं च वर्धते यावत्पुष्करार्धबहिर्भागे वलयाष्ट-
कमिति । ततः पुष्करसमुद्रप्रवेशे वेदिकायाः सकाशात्पंचाशत्सहस्रप्रमितयोजनानि जलमध्ये
प्रविश्य यत्पूर्वं चतुश्चत्वारिंशदधिकशतप्रमाणं प्रथमवलयं व्याख्यातं तस्माद् द्विगुणसंख्यानं
प्रथमवलयं भवति । तदनन्तरं पूर्ववद्योजनलक्षे गते वलयं भवति चन्द्रचतुष्टयस्य सूर्यचतुष्टयस्य
च वृद्धिरित्यनेनैव क्रमेण स्वयम्भूरमणसमुद्रबहिर्भागवेदिकापर्यन्तं ज्योतिष्कदेवानामवस्थानं
बोधव्यम् । एते च प्रतरासंख्येयभागप्रमिता असंख्येया ज्योतिष्कविमाना अकृत्रिमसुवर्णमय-
रत्नमयजिनचैत्यालयमण्डिता ज्ञातव्याः । इति संक्षेपेण ज्योतिष्कलोकव्याख्यानं समाप्तम् ।
अथानन्तरमूर्ध्वलोकः कथ्यते । तथाहि — सौधर्मेशानसानत्कुमारमाहेन्द्रब्रह्मब्रह्मोत्तर-
१५४ ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह