परिणाम? ‘‘सव्वस्स कम्मणो जो खयहेदू’’ सर्व द्रव्य – भावरूप मोहनीय आदि चार
घातीकर्मोना नाशनुं जे कारण छे ते.
द्रव्यमोक्षनुं कथन करे छेः ‘‘दव्वविमुक्खो’’ अयोगी गुणस्थानना छेल्ला समये
द्रव्यमोक्ष थाय छे. ते (द्रव्यमोक्ष) केवो छे? ‘‘कम्मपुहभावो’’ टंकोत्कीर्ण शुद्ध – बुद्ध जेनो एक
स्वभाव छे एवा परमात्माथी, आयुष्य आदि शेष चार अघातीकर्मोनुं पण अत्यंतपणे
पृथक् थवुं – भिन्न थवुं – छूटी जवुं, ते द्रव्यमोक्ष छे.
ते मुक्तात्माना सुखनुं वर्णन करवामां आवे छे — ‘‘आत्माना उपादानथी सिद्ध,
स्वयं अतिशयतावाळुं, बाधारहित, विशाळ, वृद्धि अने ह्नासथी रहित, विषयोथी रहित,
प्रतिपक्षभाव रहित, अन्य द्रव्योनी अपेक्षा विनानुं, निरुपम, अपार, शाश्वत, सर्वदा उत्कृष्ट
तथा अनंतसारभूत परमसुख ते सिद्धोने होय छे.’’
शंकाः — इन्द्रियसुख ए ज सुख छे, सिद्ध जीवोने इन्द्रिय अने शरीरनो अभाव
होवाथी पूर्वोक्त अतीन्द्रिय सुख केवी रीते होई शके? तेनो उत्तर आपवामां आवे
छेः — सांसारिक सुख तो स्त्री – सेवनादि पांच इन्द्रियना विषयोथी ज उत्पन्न थाय छे,
परंतु पांच इन्द्रियना विषयोना व्यापाररहित, अव्याकुळ चित्तवाळा मनुष्योने जे सुख छे
ते अतीन्द्रिय सुख छे, ते अहीं पण देखवामां आवे छे. पांच इन्द्रिय अने मनथी उत्पन्न
थता विकल्पोनी जाळरहित, निर्विकल्प समाधिमां स्थित परम योगीओने रागादिनो अभाव
‘‘सव्वस्स कम्मणो जो खयहेदू’’ सर्वस्य द्रव्यभावरूपमोहनीयादिघातिचतुष्टयकर्मणो यः
क्षयहेतुरिति । द्रव्यमोक्षं कथयति । ‘‘दव्वविमुक्खो’’ अयोगिचरमसमये द्रव्यविमोक्षो भवति ।
कोऽसौ ? ‘‘कम्मपुहभावो’’ टङ्कोत्कीर्णशुद्धबुद्धैकस्वभावपरमात्मन आयुरादिशेषाघाति-
कर्मणामपि य आत्यन्तिकपृथग्भावो विश्लेषो विघटनमिति ।
तस्य मुक्तात्मनः सुखं कथ्यते । ‘‘आत्मोपादानसिद्धं स्वयमतिशयवद्वीतबाधं विशालं
वृद्धिह्रासव्यपेतं विषयविरहितं निःप्रतिद्वन्द्वभावम् । अन्यद्रव्यानपेक्षं निरुपमममितं शाश्वतं
सर्वकालमुत्कृष्टानंतसारं परमसुखमतस्तस्य सिद्धस्य जातं ।१।’’ कश्चिदाह — इन्द्रियसुखमेव
सुखं, मुक्तात्मनामिन्द्रियशरीराभावे पूर्वोक्तमतीन्द्रियसुखं कथं घटत इति ? तत्रोत्तरं दीयते —
सांसारिकसुखं तावत् स्त्रीसेवनादिपञ्चेन्द्रियविषयप्रभवमेव, यत्पुनः पञ्चेन्द्रियविषय-
व्यापाररहितानां निर्व्याकुलचित्तानां पुरुषाणां सुखं तदतीन्द्रियसुखमत्रैव दृश्यते ।
पञ्चेन्द्रियमनोजनितविकल्पजालरहितानां निर्विकल्पसमाधिस्थानां परमयोगिनां रागादिरहितत्वेन
१७२ ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह