अथ निर्विचिकित्सागुणं कथयति । भेदाभेदरत्नत्रयाराधकभव्यजीवानां
दुर्गन्धबीभत्सादिकं दृष्ट्वा धर्मबुद्ध्या कारुण्यभावेन वा यथायोग्यं विचिकित्सापरिहरणं
द्रव्यनिर्विचिकित्सागुणो भण्यते । यत्पुनर्जैनसमये सर्वं समीचीनं परं किन्तु वस्त्राप्रावरणं
जलस्नानादिकं च न कुर्वन्ति तदेव दूषणमित्यादिकुत्सितभावस्य विशिष्टविवेकबलेन परिहरणं
सा भाव निर्विचिकित्सा भण्यते । अस्य व्यवहारनिर्विचिकित्सागुणस्य विषय उद्दायन-
महाराजकथा रुक्मिणीमहादेवीकथा चागमप्रसिद्धा ज्ञातव्येति । निश्चयेन पुनस्तस्यैव व्यवहार-
निर्विचिकित्सागुणस्य बलेन समस्तद्वेषादिविकल्परूपकल्लोलमालात्यागेन निर्मलात्मानुभूति-
लक्षणे निजशुद्धात्मनि व्यवस्थानं निर्विचिकित्सागुण इति ।।३।।
इतः परं अमूढदृष्टिगुणं कथयति । वीतरागसर्वज्ञप्रणीतागमार्थाद्बहिर्भूतैः
कुदृष्टिभिर्यत्प्रणीतं धातुवादखन्यवादहरमेखलक्षुद्रविद्याव्यन्तरविकुर्वणादिकमज्ञानिजन-
चिच्चमत्कारोत्पादकं दृष्ट्वा श्रुत्वा च योऽसौ मूढभावेन धर्मबुद्ध्या तत्र रुचिं भक्तिं न कुरुते
स एव व्यवहारोऽमूढदृष्टिरुच्यते । तत्र चोत्तरमथुरायां उदुरुलिभट्टारकरेवतीश्राविकाचन्द्रप्रभनाम
हवे निर्विचिकित्सागुण कहे छेः — भेदाभेद रत्नत्रयना आराधक भव्य जीवोनी
दुर्गंध, खराब आकृति वगेरे देखीने धर्मबुद्धिथी अथवा करुणाभावथी योग्यता प्रमाणे
ग्लानि तजवी तेने द्रव्य – निर्विचिकित्सा गुण कहे छे. ‘‘जैनमतमां बधी बाबतो सारी छे
पण मुनिने वस्त्ररहितपणुं तथा तेओ जळस्नानादि नथी करता ते ज दोष छे’’ — एवो
कुत्सित भाव, विशिष्ट विवेकबळ वडे तजवो ते भाव – निर्विचिकित्सा कहेवाय छे. आ
व्यवहार – निर्विचिकित्सागुणना विषयमां उद्दायन महाराजानी अने रुक्मिणी महादेवीनी
कथा आगमप्रसिद्ध जाणवी. निश्चयथी तो, ते ज व्यवहार – निर्विचिकित्सा गुणना बळथी१
समस्त द्वेषादि विकल्परूप तरंगोनो त्याग करीने निर्मळ आत्मानुभूति जेनुं लक्षण छे, एवी
निज शुद्धात्मामां स्थिति ते ज निर्विचिकित्सागुण छे. ३.
हवे आगळ, अमूढद्रष्टिगुणनुं कथन करे छेः — वीतराग – सर्वज्ञप्रणीत आगमना
अर्थथी विपरीत कुद्रष्टिओए रचेलां जे रसायणशास्त्र, खनिजविद्या, हरमेखल, क्षुद्रविद्या,
व्यन्तर – विकुर्वण वगेरे अज्ञानीओना चित्तमां विस्मय उत्पन्न करनार शास्त्रो जोईने अने
सांभळीने जे कोई जीव मूढताथी तेमां धर्मबुद्धि वडे रुचि के भक्ति करतो नथी, ते ज
व्यवहार – अमूढद्रष्टि कहेवाय छे. ते विषयमां उत्तर मथुरामां उदुरुलि भट्टारक, रेवती
१. व्यवहार बळ अर्थात् निमित्तकारण.
मोक्षमार्ग अधिकार [ १९३