स्वभावभावनोत्पन्नपरमानन्दैकलक्षणसुखामृतरसास्वादेन तल्लयतन्मयपरमसमरसीभावेन चित्त-
स्थितीकरणमेव स्थितीकरणमिति ।।६।।
अथ वात्सल्याभिधानं सप्तमाङ्गं प्रतिपादयति । बाह्याभ्यन्तररत्नत्रयाधारे चतुर्विधसंघे
वत्से धेनुवत्पञ्चेन्द्रियविषयनिमित्तं पुत्रकलत्रसुवर्णादिस्नेहवद्वा यदकृत्रिमस्नेहकरणं तद्
व्यवहारेण वात्सल्यं भण्यते । तत्र च हस्तिनागपुराधिपतिपद्मराजसंबन्धिना बलिनामदुष्टमन्त्रिणा
निश्चयव्यवहाररत्नत्रयाराधकाकम्पनाचार्यप्रभृतिसप्तशतयतीनामुपसर्गे क्रियमाणे सति
विष्णुकुमारनाम्ना निश्चयव्यवहारमोक्षमार्गाराधकपरमयतिना विकुर्वणर्द्धिप्रभावेण वामनरूपं कृत्वा
बलिमन्त्रिपार्श्व पादत्रयप्रमाणभूमिप्रार्थनं कृत्वा पश्चादेकः पादो मेरुमस्तके दत्तो द्वितीयो
मानुषोत्तरपर्वते तृतीयपादस्यावकाशो नास्तीति वचनछलेन मुनिवात्सल्यनिमित्तं बलिमन्त्री बद्ध
इत्येका तावदागमप्रसिद्धा कथा । द्वितीया च दशपुरनगराधिपतेर्वज्रकर्णनाम्नः उज्जयिनी-
नगराधिपतिना सिंहोदरमहाराजेन जैनोऽयं, मम नमस्कारं न करोतीति मत्वा दशपुरनगरं
मिथ्यात्व – रागादि विकल्पजाळनो त्याग करीने निज परमात्मस्वभावनी भावनाथी उत्पन्न
परमानंद जेनुं एक लक्षण छे, एवा सुखामृतना रसास्वाद वडे परमात्मामां तल्लीन – तन्मय
परम समरसीभावथी चित्तने स्थिर करवुं, ते ज स्थितिकरणगुण छे. ६.
हवे, वात्सल्य नामनुं सातमुं अंग कहे छेः — बाह्य अने अभ्यंतर रत्नत्रयना धारक
एवा चतुर्विध संघ प्रत्ये, गायने वाछरडा प्रत्ये होय छे तेम अथवा पांच इन्द्रियना विषयनां
निमित्तभूत पुत्र, स्त्री, सुवर्णादि प्रत्ये स्नेह होय छे तेम, जे स्वाभाविक स्नेह होवो तेने
व्यवहारथी वात्सल्य गुण कहे छे. ते बाबतमां हस्तिनागपुरना राजा पद्मराजना बलि
नामना दुष्ट मंत्रीए ज्यारे निश्चय - व्यवहार रत्नत्रयना आराधक श्री अकंपनाचार्य वगेरे
सातसो मुनिओने उपसर्ग कर्यो, त्यारे निश्चय-व्यवहार मोक्षमार्गना आराधक विष्णुकुमार
नामना मुनिए विक्रियाॠद्धिना प्रभावथी, वामनरूप धारण करीने बलि नामना मंत्री पासे
त्रण डगलां जेटली भूमि मागीने, एक पग मेरुपर्वतना शिखर उपर मूक्यो, बीजो
मानुषोत्तर पर्वत उपर मूक्यो अने त्रीजुं डगलुं मूकवानुं स्थान खाली नथी, एम कहीने
वचनना बहाने मुनिओना वात्सल्य निमित्ते बलि नामना मंत्रीने बांध्यो — एवी एक
आगमप्रसिद्ध कथा छे. बीजी एक वात्सल्यनी कथा, दशपुरनगरना वज्रकर्ण नामना राजानी,
रामायणमां प्रसिद्ध छे; उज्जयिनीना राजा सिंहोदरे ‘आ वज्रकर्ण जैन छे अने मने
नमस्कार करतो नथी’ एम जाणीने दशरथपुरनगरने घेरो घालीने घोर उपसर्ग कर्यो. त्यारे
१९६ ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह