सम्यक्त्वत्रयमध्ये कस्यां गतौ कस्य सम्यक्त्वस्य सम्भवोऽस्तीति कथयति —
‘‘१सौधर्मादिष्वसंख्याब्दायुष्कतिर्यक्षु नृष्वपि । रत्नप्रभावनौ च स्यात्सम्यक्त्वत्रयमङ्गिनाम् ।२।’’
कर्मभूमिजपुरुषे च त्रयं सम्भवति बद्धायुष्के लब्धायुष्केऽपि । किन्त्वौपशमिकपर्याप्तावस्थायां
महर्द्धिकदेवेष्वेव । ‘‘२शेषेषु देवतिर्यक्षु षट्स्वधः श्वभ्रभूमिषु । द्वौ वेदकोपशमकौ स्यातां
पर्याप्तदेहिनाम् ।३।’’ इति निश्चयव्यवहाररत्नत्रयात्मकमोक्षमार्गावयविनः प्रथमावयवभूतस्य
सम्यक्त्वस्य व्याख्यानेन गाथा गता ।।४१।।
अथ रत्नत्रयात्मकमोक्षमार्गद्वितीयावयवरूपस्य सम्यग्ज्ञानस्य स्वरूपं प्रतिपादयति —
ज्योतिषी, भवनवासी अने व्यन्तरदेवोमां, नीचेनी छ नरकनी पृथ्वीओमां, तिर्यंचोमां,
मनुष्य स्त्रीओमां अने देवांगनाओमां सम्यग्द्रष्टि उत्पन्न थता३ नथी.]’’
औपशमिक, वेदक अने क्षायिक नामना त्रण सम्यक्त्वोमांथी कई गतिमां क्युं
सम्यक्त्व संभवे छे, तेनुं कथन करे छेः — ‘‘सौधर्म३ आदि स्वर्गोमां, असंख्य वर्षना
आयुष्यवाळा तिर्यंचोमां, मनुष्योमां अने रत्नप्रभा प्रथम नरकमां त्रणे सम्यक्त्व होय छे.
२.’’ जेमणे आयुष्य बांध्युं होय के न बांध्युं होय तेवा कर्मभूमिना मनुष्योमां त्रणे
सम्यक्त्व होय छे, परंतु अपर्याप्त अवस्थामां औपशमिक सम्यक्त्व महर्द्धिक देवोमां ज
होय छे. ‘‘शेषेषु देवतिर्यक्षु षट्स्वधः श्वभ्रभूमिषु । द्वौ वेदकोपशमकौ स्यातां पर्याप्तदेहिनाम् ।
[अर्थः — बाकीना देवो अने तिर्यंचोमां अने नीचेनी छ नरक भूमिओमां पर्याप्त जीवोने
वेदक अने उपशम ए बे ज सम्यक्त्व होय छे.]’’
आ रीते निश्चय – व्यवहार४ रत्नत्रयात्मक मोक्षमार्गे जे अवयवी तेना प्रथम
अवयवरूप सम्यक्त्वनुं व्याख्यान करनारी गाथा पूरी थई. ४१.
हवे, रत्नत्रयात्मक मोक्षमार्गना बीजा अवयवरूप सम्यग्ज्ञाननुं स्वरूप
१. नृभोगभूमितिर्यक्षु सौधर्मादिषु नाकिषु । आद्ययां श्वभ्रभूमौ च सम्यक्त्वत्रयमिष्यते ।।३००।।
२. शेष त्रिदशतिर्यक्षु षट्स्वधः श्वभ्रभूमिषु । पर्याप्तेषु द्वयं ज्ञेयं क्षायिकेण विनांगिषु ।।३०१।।
(अमितगति) पंचसंग्रह प्रथम परिच्छेद
३. श्री सुभाषित रत्नसंदोह गाथा ८२९.
४. निश्चय – व्यवहार रत्नत्रय एक साथे ज होय छे. व्यवहारनो हर समय अंशे अभाव थई निश्चय –
रत्नत्रय वृद्धिंगत थाय छे.
२०० ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह