‘‘विवज्जियं’’ इत्युक्तलक्षणसंशयविमोहविभ्रमैर्वर्जितं, ‘‘अप्पपरसरूवस्स गहणं’’ सहजशुद्ध-
केवलज्ञानदर्शनस्वभावस्वात्मरूपस्य ग्रहणं परिच्छेदनं परिच्छित्तिस्तथा परद्रव्यस्य च भावकर्म-
द्रव्यकर्मनोकर्मरूपस्य जीवसम्बन्धिनस्तथैव पुद्गलादिपञ्चद्रव्यरूपस्य परकीयजीवरूपस्य च
परिच्छेदनं यत्तत् ‘‘सम्मण्णाणं’’ सम्यग्ज्ञानं भवति । तच्च कथंभूतं ? ‘‘सायारं’’ घटोऽयं
पटोऽयमित्यादिग्रहणव्यापाररूपेण साकारं सविकल्पं व्यवसायात्मकं निश्चयात्मकमित्यर्थः ।
पुनश्च किं विशिष्टं ? ‘‘अणेयभेयं तु’’ अनेकभेदं तु पुनरिति ।
तस्य भेदाः कथ्यन्ते । मतिश्रुतावधिमनःपर्ययकेवलज्ञानभेदेन पञ्चधा । अथवा
श्रुतज्ञानापेक्षया द्वादशाङ्गमङ्गबाह्यं चेति द्विभेदम् । द्वादशाङ्गानां नामानि कथ्यन्ते । आचारं,
सूत्रकृतं, स्थानं, समवायनामधेयं, व्याख्याप्रज्ञप्तिः, ज्ञातृकथा, उपासकाध्ययनं, अन्तकृतदशं,
अनुत्तरोपपादिकदशं, प्रश्नव्याकरणं, विपाकसूत्रं, दृष्टिवादश्चेति । दृष्टिवादस्य च परिकर्म-
सूत्रप्रथमानुयोगपूर्वगतचूलिकाभेदेन पञ्चभेदाः कथ्यन्ते । तत्र चन्द्रसूर्यजम्बूद्वीपद्वीपसागर-
व्याख्याप्रज्ञप्तिभेदेन परिकर्म पञ्चविधं भवति । सूत्रमेकभेदमेव । प्रथमानुयोगोऽप्येकभेदः।
द्रष्टांत — छीपमां चांदीनुं ज्ञान. ‘‘विवज्जियं’’ आ पूर्वोक्त लक्षणोवाळा संशय, विमोह अने
विभ्रमथी रहित, ‘‘अप्पपरसरूवस्स गहणं’’ सहज शुद्ध केवळज्ञान – दर्शनस्वभावी
निजात्मस्वरूपनुं ग्रहण – परिच्छेदन – परिच्छिति अने परद्रव्यनुं स्वरूप अर्थात् भावकर्म –
द्रव्यकर्म – नोकर्मनुं स्वरूप, पुद्गल आदि पांच द्रव्योनुं स्वरूप तथा अन्य जीवनुं स्वरूप
जाणवुं ते ‘‘सम्मण्णाणं’’ सम्यक्ज्ञान छे. ते केवुं छे? ‘‘सायारं’’ आ घट छे, आ वस्त्र छे
इत्यादि जाणवाना व्यापाररूपे साकार छे; सविकल्प – व्यवसायात्मक – निश्चयात्मक एवो
(‘साकार’नो) अर्थ छे. वळी केवुं छे? ‘‘अणेयभेयं तु’’ अनेक भेदोवाळुं छे.
सम्यग्ज्ञानना भेद कहेवामां आवे छेः — मतिज्ञान, श्रुतज्ञान, अवधिज्ञान,
मनःपर्ययज्ञान अने केवळज्ञान — ए भेदोथी सम्यग्ज्ञान पांच प्रकारनुं छे अथवा
श्रुतज्ञाननी अपेक्षाए द्वादशांग अने अंगबाह्य — ए रीते बे प्रकारनुं छे. बार अंगनां नाम
कहेवामां आवे छेः — आचारांग, सूत्रकृतांग, स्थानांग, समवायांग, व्याख्याप्रज्ञप्ति अंग,
ज्ञातृकथांग, उपासकाध्ययनांग, अंतकृतदशांग, अनुत्तरोपपादिकदशांग, प्रश्नव्याकरणांग,
विपाकसूत्रांग अने द्रष्टिवाद — ए बार अंगोनां नाम छे. द्रष्टिवाद नामना बारमा अंगना
परिकर्म, सूत्र, प्रथमानुयोग, पूर्वगत अने चूलिका — ए पांच भेदोनुं कथन करवामां आवे
छेः — तेमां चन्द्रप्रज्ञप्ति, सूर्यप्रज्ञप्ति, जंबूद्वीपप्रज्ञप्ति, द्वीपसागरप्रज्ञप्ति अने
व्याख्याप्रज्ञप्ति — ए रीते परिकर्म पांच प्रकारे छे. सूत्र एक ज प्रकारे छे. प्रथमानुयोगनो
२०२ ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह