होवाथी सविकल्प छे, तोपण बाकीना अनिच्छित सूक्ष्मविकल्पोनो सद्भाव होवा छतां तेमनुं
मुख्यपणुं नथी ते कारणे निर्विकल्प पण कहेवाय छे; तेवी ज रीते स्वशुद्धात्माना संवेदनरूप
वीतरागस्वसंवेदनज्ञान पण स्वसंवेदनना एक आकाररूप विकल्पमय होवाथी सविकल्प छे,
तोपण बाह्य – विषयोना अनिच्छित सूक्ष्म विकल्पोनो सद्भाव होवा छतां तेमनुं मुख्यपणुं
न होवाथी निर्विकल्प पण कहेवाय छे. अहीं अपूर्व स्वसंवेदनना आकाररूप अंतर्मुख
प्रतिभास होवा छतां बाह्य विषयोना अनिच्छित सूक्ष्म विकल्पो पण छे ज, ते ज कारणे
ज्ञान स्वपरप्रकाशक पण सिद्ध थाय१ छे. जो आ सविकल्प - निर्विकल्प अने स्वपरप्रकाशक
ज्ञाननुं व्याख्यान आगम, अध्यात्म अने तर्कशास्त्रने अनुसरीने विशेषरूपे करवामां आवे
तो घणो विस्तार थई जाय. पण (द्रव्यसंग्रह) अध्यात्मशास्त्र होवाथी ते विस्तार कर्यो नथी.
आ रीते रत्नत्रयात्मक मोक्षमार्ग जे अवयवी तेना बीजा अवयवरूप ज्ञानना
व्याख्यान द्वारा गाथा समाप्त थई. ४२.
हवे, विकल्परहित सत्तानुं ग्रहण करनार दर्शननुं कथन करे छेः —
निर्विकल्पमपि भण्यते । यत एवेहापूर्वस्वसंवित्त्याकारान्तर्मुखप्रतिभासेऽपि बहिर्विषयानीहित-
सूक्ष्माविकल्पा अपि सन्ति तत एव कारणात् स्वपरप्रकाशकं च सिद्धम् । इदं तु
सविकल्पकनिर्विकल्पकस्य तथैव स्वपरप्रकाशकस्य ज्ञानस्य च व्याख्यानं यद्यागमाध्यात्मतर्क-
शास्त्रानुसारेण विशेषेण व्याख्यायते तदा महान् विस्तारो भवति । च चाध्यात्मशास्त्रत्वान्न कृत
इति ।
एवं रत्नत्रयात्मकमोक्षमार्गावयविनो द्वितीयावयवभूतस्य ज्ञानस्य व्याख्यानेन गाथा
गता ।।४२।।
अथ निर्विकल्पसत्ताग्राहकं दर्शनं कथयति : —
जं सामण्णं गहणं भावाणं णेव कट्टुमायारं ।
अविसेसिदूण अट्ठे दंसणमिदि भण्णए समए ।।४३।।
१. श्री समयसार मोक्षअधिकार गाथा २९२ नी श्री जयसेनाचार्य कृत टीका. पा. ३८३ – ३८४. (श्री
राजचंद्र जैन शास्त्रमाळा)
दर्शन अवलोकन, सो जुदा, गहै वस्तु सामान्यहि तदा;
विन आकार विशेषनि हीन, जिनमत भाषै यों परवीन. ४३.
२०६ ]
बृहद् – द्रव्यसंग्रह