गाथा ४३
गाथार्थः — पदार्थोमां विशेषपणुं कर्या विना (भेद पाड्या विना), आकार अर्थात्
विकल्प कर्या विना, पदार्थोनुं जे सामान्यपणे (सत्तावलोकनरूप) ग्रहण तेने परमागममां
दर्शन कहेवामां आवे छे.
व्याख्याः — ‘‘जं सामण्णं गहणं भावाणं’’ जे सामान्यपणे अर्थात् सत्तावलोकनरूपे
ग्रहण करवुं – परिच्छेदन करवुं; कोनुं ग्रहण करवुं? पदार्थोनुं – भावोनुं ग्रहण करवुं; केवी
रीते? ‘‘णेव कट्टुमायारं’’ न करीने; शुं न करीने? आकार अथवा विकल्प; ते पण शुं करीने?
‘‘अविसेसिदूण अट्ठे’’ पदार्थोनो विशेष (भेद) न करीने; क्या रूपे? आ सफेद छे, आ कृष्ण
छे, आ दीर्घ छे, आ ह्नस्व छे, आ घट छे, आ पट छे इत्यादि रूपे; ‘‘दंसणमिदि भण्णए
समए’’ ते परमागममां सत्तावलोकनरूप दर्शन कहेवाय छे. आ दर्शनने ज तत्त्वार्थश्रद्धान
लक्षणवाळुं सम्यग्दर्शन न कहेवुं. शा माटे न कहेवुं? केम के ते श्रद्धान तो विकल्परूप१
छे अने आ दर्शन विकल्परहित छे. अहीं तात्पर्य आ छेः ज्यारे कोई पण कंई पण
अवलोके छे – जुए छे, त्यारे ज्यां सुधी ते विकल्प न करे त्यां सुधी सत्तामात्रना ग्रहणरूप
दर्शन कहेवाय छे, पछी शुक्ल वगेरे विकल्प२ थतां ज्ञान कहेवाय छे. ४३.
यत् सामान्यं ग्रहणं भावानां नैव कृत्वा आकारम् ।
अविशेषयित्वा अर्थान् दर्शनं इति भण्यते समये ।।४३।।
व्याख्या — ‘‘जं सामण्णं गहणं भावाणं’’ यत् सामान्येन सत्तावलोकनेन ग्रहणं
परिच्छेदनं, केषां ? भावानां पदार्थानां; किं कृत्वा ? ‘‘णेव कट्टुमायारं’’ नैव कृत्वा, कं ?
आकारं विकल्पं, तदपि किं कृत्वा ? ‘‘अविसेसिदूण अट्ठे’’ अविशेष्याविभेद्यार्थान्; केन
रूपेण ? शुक्लोऽयं, कृष्णोऽयं, दीर्घोऽयं, ह्स्वोऽयं, घटोऽयं, पटोऽयमित्यादि । ‘‘दंसणमिदि
भण्णए समए’’ तत्सत्तावलोकं दर्शनमिति भण्यते समये परमागमे । नेदमेव
तत्त्वार्थश्रद्धानलक्षणं सम्यग्दर्शनं वक्तव्यम् । कस्मादितिचेत् ? तत्र श्रद्धानं विकल्परूपमिदं तु
निर्विकल्पं यतः । अयमत्र भावः — यदा कोऽपि किमप्यवलोकयति पश्यति, तदा यावत्
विकल्पं न करोति तावत् सत्तामात्रग्रहणं दर्शनं भण्यते, पश्चाच्छुक्लादिविकल्पे जाते
ज्ञानमिति ।।४३।।
१. ते श्रद्धा तो विकल्परूप छे=ते श्रद्धा बधा पदार्थोथी भिन्न निज शुद्ध परमात्मद्रव्यने विषय बनावे छे.
२. अर्थोना आकारोनुं अवभासन ते विकल्प.
मोक्षमार्ग अधिकार [ २०७