हवे, ध्याता – पुरुषनुं (ध्यान करनार पुरुषनुं) लक्षण कहे छेः —
गाथा ४८
गाथार्थः — जो तमे विचित्र (अनेक प्रकारना) अथवा विचित्त (विकल्पजाळ
रहित) ध्याननी सिद्धि माटे चित्तने स्थिर करवा इच्छता हो, तो इष्ट अने अनिष्ट
इन्द्रिय – विषयोमां मोह, राग अने द्वेष न करो.
टीकाः — ‘‘मा मुज्झह मा रज्जह मा दूसह’’ समस्त मोह – राग – द्वेषजनित
विकल्पजाळथी रहित निज परमात्मतत्त्वनी भावनाथी उत्पन्न परमानंद जेनुं एक लक्षण
छे, एवा सुखामृतना रसथी उत्पन्न थयेल अने ते ज परमात्मसुखना आस्वादमां लीन –
तन्मयरूप जे परमकळा अर्थात् परम संवित्ति, तेमां स्थिर थईने हे भव्य जीवो! मोह,
राग अने द्वेष न करो. क्या विषयोमां? ‘‘इट्ठणिट्ठअट्ठेसु’’ माळा, स्त्री, चन्दन, तांबूल आदि
इष्ट इन्द्रियविषयोमां अने साप, विष, कंटक, शत्रु, रोग वगेरे अनिष्ट इन्द्रियविषयोमां.
शुं इच्छता हो तो राग – द्वेष न करवा? ‘‘थिरमिच्छहि जइ चित्तं’’ जो ते ज परमात्माना
अथ ध्यातृ – पुरुषलक्षणं कथयति : —
मा मुज्झह मा रज्जह मा दूसह इट्ठणिट्ठअट्ठेसु ।
थिरमिच्छहि जइ चित्तं विचित्तझाणप्पसिद्धीए ।।४८।।
मा मुह्यत मा रज्यत मा द्विष्यत इष्टानिष्टार्थेषु ।
स्थिरं इच्छत यदि चित्तं विचित्रध्यानप्रसिद्ध्यै ।।४८।।
व्याख्या — ‘‘मा मुज्झह मा रज्जह मा दूसह’’ समस्तमोहरागद्वेषजनितविकल्पजाल-
रहितनिजपरमात्मतत्त्वभावनासमुत्पन्नपरमानंदैकलक्षणसुखामृतरसात्सकाशादुद्गता संजाता तत्रैव
परमात्मसुखास्वादे लीना तन्मया या तु परमकला परमसंवित्तिस्तत्र स्थित्वा हे भव्या
मोहरागद्वेषान्मा कुरुत । केषु विषयेषु ? ‘‘इट्ठणिट्ठअट्ठेसु’’ स्रग्वनिताचन्दनताम्बूलादय
इष्टेन्द्रियार्थाः, अहिविषकण्टक शत्रुव्याधिप्रभृतयः पुनरनिष्टेन्द्रियार्थास्तेषु । यदि किम् ?
‘‘थिरमिच्छहि जइ चित्तं’’ तत्रैव परमात्मानुभवे स्थिरं निश्चलं चित्तं यदीच्छत यूयं ।
इष्ट – अनिष्ट वस्तुकूं देखि, राग – द्वेष अरु मोह न पेखि;
जो चित्तकूं थिर करना होय, ऐसैं किये ध्यान सिधि होय. ४८.
मोक्षमार्ग अधिकार [ २२१