कारण थतुं नथी. प्रश्नः — केम कारण थतुं नथी? उत्तरः — ‘निज शुद्धात्मतत्त्व ज उपादेय
छे’ एवा विशिष्ट भेदज्ञानना बळथी नरकगतिना कारणभूत तीव्र संक्लेशभावनो तेमने
अभाव छे, तेथी.
हवे, आगळ आर्त्तध्यान अने रौद्रध्यानना परित्यागरूप आज्ञाविचय, अपायविचय,
विपाकविचय अने संस्थानविचय नामना चार भेदवाळुं, तारतम्यवृद्धिक्रमे असंयत
सम्यग्द्रष्टि, देशविरत, प्रमत्तसंयत अने अप्रमत्तसंयत — ए चार गुणस्थानवाळा जीवोने
संभवतुं, मुख्यपणे पुण्यबंधनुं कारण होवा छतां पण परंपराए मोक्षना कारणभूत एवुं
धर्मध्यान हवे कहेवाय छे. ते आ प्रमाणेः — पोते मंदबुद्धि होय अने विशिष्ट ज्ञानी गुरुनी
प्राप्ति न होय त्यारे शुद्ध जीवादि पदार्थो सूक्ष्म होवाथी, ‘‘सूक्ष्मं जिनोदितं वाक्यं हेतुभिर्यन्न
हन्यते । आज्ञासिद्धं तु तद्ग्राह्यं नान्यथावादिनो जिनाः ।।’’ [अर्थः — श्री जिनेन्द्रनुं कहेलुं जे
सूक्ष्म तत्त्व छे ते हेतुओथी खंडित थतुं नथी, माटे जे सूक्ष्म तत्त्व छे तेने जिनेन्द्रदेवनी
आज्ञा प्रमाणे ग्रहण करवुं जोईए, केम के श्री जिनेन्द्रदेव अन्यथावादी होता१ नथी.] —
ए श्लोकमां कह्या प्रमाणे पदार्थनो निश्चय करवो ते ‘आज्ञाविचय’ नामनुं प्रथम धर्मध्यान
कहेवाय छे. तेवी ज रीते भेदाभेद रत्नत्रयनी भावनाना बळथी अमारा अथवा अन्य
जीवोनां कर्मोनो नाश क्यारे थशे, ए प्रकारनुं चिंतन तेने ‘अपायविचय’ नामनुं बीजुं
धर्मध्यान जाणवुं. शुद्ध निश्चयनयथी आ जीव शुभाशुभ कर्मोना उदयथी रहित छे, छतां
चेत् ? निजशुद्धात्मतत्त्वमेवोपादेयमिति विशिष्टभेदज्ञानबलेन तत्कारणभूततीव्रसंक्लेशा-
भावादिति ।
अतः परम् आर्त्तरौद्रपरित्यागलक्षणमाज्ञापायविपाकसंस्थानविचयसंज्ञचतुर्भेदभिन्नं,
तारतम्यवृद्धिक्रमेणासंयतसम्यग्दृष्टि देशविरतप्रमत्तसंयताप्रमत्ताभिधान चतुर्गुणस्थानवर्त्तिजीव-
सम्भवं, मुख्यवृत्त्या पुण्यबन्धकारणमपि परम्परया मुक्तिकारणं चेति धर्मध्यानं कथ्यते ।
तथाहि — स्वयं मन्दबुद्धित्वेऽपि विशिष्टोपाध्यायाभावे अपि शुद्धजीवादिपदार्थानां सूक्ष्मत्वेऽपि
सति ‘‘सूक्ष्मं जिनोदितं वाक्यं हेतुभिर्यन्न हन्यते । आज्ञासिद्धं तु तद्ग्राह्यं नान्यथावादिनो
जिनाः ।।१।।’’ इति श्लोककथितक्रमेण पदार्थनिश्चयकरणमाज्ञाविचयध्यानं भण्यते । तथैव
भेदाभेदरत्नत्रयभावनाबलेनास्माकं परेषां वा कदा कर्मणामपायो विनाशो भविष्यतीति
चिन्तनमपायविचयं ज्ञातव्यम् । शुद्धनिश्चयेन शुभाशुभकर्मविपाकरहितोऽप्ययं जीवः
१. श्री आलाप पद्धति ५.
मोक्षमार्ग अधिकार [ २२३