गुणस्थानोमां होय छे, अने क्षपकश्रेणीनी विवक्षामां अपूर्वकरण – क्षपक, अनिवृत्तिकरण –
क्षपक अने सूक्ष्मसांपराय – क्षपक — ए त्रण गुणस्थानोमां होय छे. ए रीते प्रथम
शुक्लध्याननुं व्याख्यान थयुं.
निज शुद्धात्मद्रव्यमां अथवा विकार रहित आत्मसुखना अनुभवरूप पर्यायमां
अथवा उपाधिरहित स्वसंवेदन गुणमां – आ त्रणेमांथी जे एकमां (द्रव्य, गुण के पर्यायमां)
प्रवृत्त होय तेमां ज वितर्क नामना स्वसंवेदन लक्षणवाळा भावश्रुतना बळथी स्थिर थईने
अविचाररूप होय छे एटले द्रव्य, गुण के पर्यायमां परावर्तन करतुं नथी; ते
‘‘एकत्ववितर्कअविचार’’ नामनुं क्षीणकषाय नामना गुणस्थानमां होतुं बीजुं शुक्लध्यान
कहेवाय छे. आ बीजा शुक्लध्यानथी ज केवळज्ञाननी उत्पत्ति थाय छे.
हवे, सूक्ष्मकायनी क्रियाना व्यापाररूप अने अप्रतिपाति (न पडे तेवुं) एवुं
‘‘सूक्ष्मक्रियाप्रतिपाति’’ नामनुं त्रीजुं शुक्लध्यान छे. ते उपचारथी ‘सयोगिकेवळी जिन’
गुणस्थानमां होय छे.
विशेषपणे उपरत अर्थात् निवृत्त थई छे क्रिया जेमांथी ते ‘व्युपरतक्रिय’ छे.
व्युपरतक्रिय होय, (सर्व क्रियानी निवृत्ति थई होय) अने अनिवृत्ति होय अर्थात् मुक्ति
न थई होय, ते ‘‘व्युपरतक्रियानिवृत्ति’’ नामनुं चोथुं शुक्लध्यान छे. ते उपचारथी
‘अयोगिकेवळी जिन’ गुणस्थानमां होय छे. ए रीते संक्षेपमां आगमभाषाए जुदा जुदा
प्रकारनां ध्यानोनुं व्याख्यान कर्युं.
करणक्षपकानिवृत्तिकरणक्षपकसूक्ष्मसाम्परायक्षपकाभिधानगुणस्थानत्रये चेति प्रथमं शुक्लध्यानं
ब्याख्यातम् ।
निजशुद्धात्मद्रव्ये वा निर्विकारात्मसुखसंवित्तिपर्याये वा निरुपाधिस्वसंवेदनगुणे वा
यत्रैकस्मिन् प्रवृत्तं तत्रैव वितर्कसंज्ञेन स्वसंवित्तिलक्षणभावश्रुतबलेन स्थिरीभूयावीचारं
गुणद्रव्यपर्यायपरावर्त्तनं न करोति यत्तदेकत्ववितर्कावीचारसंज्ञं क्षीणकषायगुणस्थानसम्भवं
द्वितीयं शुक्लध्यानं भण्यते । तेनैव केवलज्ञानोत्पत्तिः इति । अथ सूक्ष्मकायक्रियाव्यापाररूपं
च तदप्रतिपाति च सूक्ष्मक्रियाप्रतिपातिसंज्ञं तृतीयं शुक्लध्यानम् । तच्चोपचारेण
सयोगिकेवलिजिने भवतीति । विशेषेणोपरता निवृत्ता क्रिया यत्र तद् व्युपरतक्रियं च तदनिवृत्ति
चानिवर्तकं च तद्व्युपरतक्रियानिवृत्तिसंज्ञं चतुर्थं शुक्लध्यानं । तच्चोपचारेणायोगिकेवलिजिने
भवतीति । इति संक्षेपेणागमभाषया विचित्रध्यानं व्याख्यातम् ।
मोक्षमार्ग अधिकार [ २२५