ए बे ( – ए पांच नोकषाय) रागना अंश छे. अरति अने शोक — ए बे तथा भय अने
जुगुप्सा — ए बे ( – ए चार नोकषायो) द्वेषना अंश छे, एम जाणवुं.
अहीं, शिष्य पूछे छेः — राग, द्वेष आदि कर्मजनित छे के जीवजनित छे? तेनो
उत्तरः — स्त्री अने पुरुष ए बन्नेना संयोगथी उत्पन्न थता पुत्रनी जेम, चूनो अने
हळदरना मिश्रणथी उत्पन्न थता वर्णविशेषनी जेम, राग - द्वेष आदि जीव अने कर्म ए
बन्नेना १संयोगजनित छे. नयनी विवक्षा प्रमाणे, विवक्षित एकदेश शुद्ध निश्चयनयथी
राग – द्वेष कर्मजनित कहेवाय छे अने अशुद्ध निश्चयनयथी जीवजनित कहेवाय छे. आ
अशुद्ध निश्चयनय, शुद्ध निश्चयनयनी अपेक्षाए व्यवहार ज छे. प्रश्नः — साक्षात् शुद्ध
निश्चयनयथी आ राग - द्वेष कोना छे एम अमे पूछीए छीए, उत्तरः — साक्षात् शुद्ध
निश्चयथी, स्त्री अने पुरुषना संयोगरहित पुत्रनी जेम, चूना अने हळदरना संयोग रहित
रंग विशेषनी जेम, तेमनी (राग - द्वेषादिनी) उत्पत्ति ज नथी; तो कई रीते उत्तर आपीए?
ए रीते ध्याताना व्याख्याननी मुख्यताथी, तेना आश्रये, विचित्र ध्यानना कथन द्वारा
आ गाथा पूरी थई. ४८.
हवे, आगळ ‘मंत्रवाक्यमां स्थित पदस्थ’ ध्यान जे कह्युं हतुं, तेनुं विवरण करे
छेः —
च द्वेषाङ्गमिति ज्ञातव्यम् । अत्राह शिष्य : — रागद्वेषादयः किं कर्मजनिताः किं जीवजनिता
इति ? तत्रोत्तरम् — स्त्रीपुरुषसंयोगोत्पन्नपुत्र इव सुधाहरिद्रासंयोगोत्पन्नवर्णविशेष
इवोभयसंयोगजनिता इति । पश्चान्नयविवक्षावशेन विवक्षितैकदेशशुद्धनिश्चयेन कर्मजनिता
भण्यन्ते । तथैवाशुद्धनिश्चयेन जीवजनिता इति । स चाशुद्धनिश्चयः शुद्धनिश्चयापेक्षया व्यवहार
एव । अथ मतम् — साक्षाच्छुद्धनिश्चयनयेन कस्येति पृच्छामो वयम् । तत्रोत्तरम् —
साक्षाच्छुद्धनिश्चयेन स्त्रीपुरुषसंयोगरहितपुत्रस्यैव, सुधाहरिद्रासंयोगरहितरङ्गविशेषस्यैव
तेषामुत्पत्तिरेव नास्ति कथमुत्तरं प्रयच्छाम इति । एवं ध्यातृव्याख्यानमुख्यत्वेन तद्व्याजेन
विचित्रध्यानकथनेन च सूत्रं गतम् ।।४८।।
अतः ऊर्ध्वं पदस्थं ध्यानं मन्त्रवाक्यस्थं यदुक्तं तस्य विवरणं कथयति : —
१. बे द्रव्यो भेगां मळीने कांई कार्य कदी करी शके नहि, — पण जीवना क्षणिक अशुद्ध उपादाने परनिमित्त
एवां कर्मनो आश्रय लीधो छे तेथी ते पराश्रित भाव छे, एम अहीं बताव्युं छे. तेनो आशय
पराश्रितभाव छोडी आत्माश्रितभाव प्रगट कराववानो छे.
मोक्षमार्ग अधिकार [ २२७